پرستاری داخلی جراحی برونر و سودارث 2022 کلیه و مجاری ادراری جلد یازدهم

معرفی کتاب پرستاری داخلی جراحی برونر و سودارث ۲۰۲۲؛ کلیه و مجاری ادراری، جلد یازدهم

کتاب پرستاری داخلی جراحی برونر و سودارث ۲۰۲۲؛ کلیه و مجاری ادراری، جلد یازدهم یکی از مجلدات تخصصی مجموعه معتبر Brunner & Suddarth's Textbook of Medical-Surgical Nursing است که به ارزیابی عملکرد کلیه‌ها، شناخت اختلالات کلیوی و بیماری‌های دستگاه ادراری و اصول مراقبت پرستاری از بیماران مبتلا به این اختلالات اختصاص دارد.

منبع اصلی این اثر، ویرایش پانزدهم کتاب برونر و سودارث است که در سال ۲۰۲۲ توسط انتشارات والترز کلوور (Wolters Kluwer) و با ویراستاری جنیس ال. هینکل (Janice L. Hinkle)، کری اچ. چیور (Kerry H. Cheever) و کریستن جی. اوربو (Kristen J. Overbaugh) منتشر شده است.

کلیه‌ها از اندام‌های حیاتی بدن هستند که افزون بر دفع فرآورده‌های زائد متابولیسم، در تنظیم تعادل آب و الکترولیت‌ها، حفظ تعادل اسید و باز، تنظیم فشار خون و تولید یا فعال‌سازی برخی هورمون‌ها نقش دارند. اختلال عملکرد کلیه ممکن است بر دستگاه قلبی‌عروقی، خون‌ساز، عصبی و استخوانی تأثیر بگذارد و موجب عوارض چنددستگاهی شود.

این جلد با تلفیق فیزیولوژی و پاتوفیزیولوژی دستگاه ادراری، ارزیابی بالینی، روش‌های تشخیصی و اصول مدیریت بیمار، زمینه‌ای منظم برای مطالعه پرستاری نفرولوژی و اورولوژی فراهم می‌کند. پایش عملکرد کلیه، شناخت علائم هشداردهنده، پیشگیری از عوارض و آموزش خودمراقبتی از محورهای اصلی این حوزه هستند.

ساختار و سرفصل‌های اصلی کتاب

بخش یازدهم ویرایش پانزدهم منبع انگلیسی با عنوان «عملکرد کلیه و مجاری ادراری» (Kidney and Urinary Tract Function)، شامل سه فصل اصلی است:

• فصل ۴۷: ارزیابی عملکرد کلیه و دستگاه ادراری (Assessment of Kidney and Urinary Function)
• فصل ۴۸: مدیریت بیماران مبتلا به اختلالات کلیوی (Management of Patients With Kidney Disorders)
• فصل ۴۹: مدیریت بیماران مبتلا به اختلالات دستگاه ادراری (Management of Patients With Urinary Disorders)

این ساختار از بررسی عملکرد طبیعی کلیه و روش‌های ارزیابی آغاز می‌شود و سپس به بیماری‌های کلیوی و اختلالات مسیر دفع ادرار می‌پردازد. تفکیک این مباحث به دانشجو کمک می‌کند تفاوت میان اختلال عملکرد بافت کلیه و بیماری‌های مثانه، حالب یا مجرای ادرار را بهتر درک کند.

آناتومی و فیزیولوژی کلیه‌ها

کلیه‌ها اندام‌هایی هستند که از طریق واحدهای عملکردی خود، یعنی نفرون‌ها، در تصفیه خون و تنظیم ترکیب مایعات بدن مشارکت می‌کنند. هر نفرون از گلومرول و بخش‌های مختلف توبولی تشکیل شده است.

فرایند تشکیل ادرار شامل فیلتراسیون گلومرولی، بازجذب و ترشح توبولی است. تنظیم دقیق این فرایندها امکان حفظ تعادل سدیم، پتاسیم، آب و سایر مواد را فراهم می‌سازد.

شناخت این سازوکارها برای درک تغییرات کراتینین، کاهش دفع ادرار، اختلالات الکترولیتی و بیماری‌های مزمن کلیه ضروری است.

نقش کلیه در تنظیم فشار خون و تعادل اسید و باز

کلیه‌ها با تنظیم دفع سدیم و آب و مشارکت در سامانه رنین–آنژیوتانسین–آلدوسترون، در کنترل حجم مایعات خارج‌سلولی و فشار خون نقش دارند.

همچنین دفع یون هیدروژن و بازجذب یا تولید بی‌کربنات از سازوکارهای مهم حفظ تعادل اسید و باز هستند.

به همین دلیل، کاهش عملکرد کلیه می‌تواند با پرفشاری خون، اضافه‌بار مایعات، اسیدوز متابولیک یا افزایش پتاسیم خون همراه شود.

ارزیابی بالینی بیمار مبتلا به اختلالات کلیوی

ارزیابی پرستاری شامل بررسی سابقه بیماری‌های زمینه‌ای، مصرف داروها، تغییرات الگوی ادرار، درد پهلو، تورم اندام‌ها، فشار خون و وضعیت عمومی بیمار است.

بیماری‌هایی مانند دیابت و پرفشاری خون از عوامل خطر مهم آسیب کلیوی محسوب می‌شوند. سابقه سنگ کلیه، عفونت‌های ادراری، بیماری‌های خودایمنی و مصرف داروهای بالقوه آسیب‌رسان به کلیه نیز اهمیت دارد.

در مراقبت بالینی، ثبت دریافت و دفع مایعات، بررسی روند وزن و ارزیابی نشانه‌های کم‌آبی یا اضافه‌بار مایعات می‌تواند اطلاعات ارزشمندی فراهم کند.

آزمایش‌های عملکرد کلیه

اندازه‌گیری کراتینین سرم و برآورد نرخ فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) از ابزارهای مهم ارزیابی عملکرد کلیه هستند. بااین‌حال، تفسیر این شاخص‌ها باید با توجه به شرایط بالینی و روند تغییرات انجام شود.

در آسیب حاد کلیه، برآورد eGFR بر پایه کراتینین ممکن است در شرایطی که سطح کراتینین هنوز به وضعیت پایدار نرسیده است، محدودیت داشته باشد.

آزمایش ادرار، بررسی رسوب ادراری و اندازه‌گیری آلبومین ادرار نیز می‌توانند اطلاعات مهمی درباره نوع و شدت آسیب کلیوی ارائه کنند.

آزمایش کامل ادرار و بررسی آلبومینوری

آزمایش کامل ادرار ممکن است وجود خون، پروتئین، گلوکز، گلبول‌های سفید یا سایر یافته‌های غیرطبیعی را نشان دهد. تفسیر این نتایج به علائم بیمار، کیفیت نمونه‌گیری و سایر بررسی‌ها وابسته است.

نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (UACR) از شاخص‌های مهم ارزیابی آلبومینوری و خطر بیماری کلیوی است.

شناخت تفاوت میان پروتئینوری، آلبومینوری و هماچوری در ارزیابی بیماران دارای اختلالات کلیه و مجاری ادراری اهمیت دارد.

روش‌های تصویربرداری و نمونه‌برداری کلیه

سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری، توموگرافی رایانه‌ای و سایر روش‌های تصویربرداری در بررسی انسداد، سنگ‌ها، تغییرات ساختمانی یا بعضی ضایعات کلیوی کاربرد دارند.

در شرایط منتخب، نمونه‌برداری از کلیه می‌تواند برای تعیین ماهیت بیماری‌های گلومرولی یا سایر اختلالات بافت کلیه ضرورت پیدا کند.

پرستار در آماده‌سازی بیمار، بررسی ملاحظات مربوط به داروهای مؤثر بر انعقاد و پایش خون‌ریزی یا سایر عوارض پس از نمونه‌برداری نقش دارد.

آسیب حاد کلیه

آسیب حاد کلیه (AKI) به کاهش ناگهانی عملکرد کلیه گفته می‌شود که معمولاً با تغییر کراتینین سرم و گاهی کاهش حجم ادرار شناسایی می‌شود.

علل آن ممکن است با کاهش خون‌رسانی کلیه، آسیب مستقیم بافت کلیه یا انسداد مسیر خروج ادرار ارتباط داشته باشند.

در مراقبت پرستاری، پایش حجم ادرار، وضعیت مایعات، فشار خون، الکترولیت‌ها و داروهای مصرفی اهمیت دارد. آسیب حاد کلیه ممکن است بدون قطع کامل ادرار نیز رخ دهد.

بیماری مزمن کلیه

بیماری مزمن کلیه (CKD) با وجود اختلال ساختاری یا عملکردی کلیه به‌مدت دست‌کم سه ماه و با پیامدهای مرتبط با سلامت تعریف می‌شود.

این بیماری ممکن است در مراحل اولیه علامت واضحی نداشته باشد و از طریق آزمایش‌های خون یا ادرار شناسایی شود.

طبقه‌بندی بیماری بر اساس علت، دسته نرخ فیلتراسیون گلومرولی و میزان آلبومینوری انجام می‌شود. این عوامل در ارزیابی خطر پیشرفت بیماری و برخی عوارض نقش دارند.

عوارض بیماری مزمن کلیه

کاهش عملکرد کلیه ممکن است موجب کم‌خونی، اختلالات مواد معدنی و استخوانی، اسیدوز متابولیک، تغییرات پتاسیم و اضافه‌بار مایعات شود.

بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه همچنین در معرض خطر بیشتر برخی بیماری‌های قلبی‌عروقی قرار دارند.

در مراقبت پرستاری، شناخت ارتباط این عوارض با عملکرد کلیه و توجه به پایش منظم وضعیت بیمار اهمیت دارد.

اختلالات گلومرولی

بیماری‌های گلومرولی گروهی از اختلالات هستند که ساختارهای مسئول فیلتراسیون خون در کلیه را درگیر می‌کنند.

گلومرولونفریت و سندرم نفروتیک از موضوعات مهم این حوزه هستند. هماچوری، پروتئینوری، ادم و تغییر فشار خون ممکن است در بیماران مبتلا مشاهده شوند.

بااین‌حال، این یافته‌ها اختصاصی یک بیماری واحد نیستند و تعیین علت به بررسی‌های بالینی و آزمایشگاهی نیاز دارد.

سندرم نفروتیک

سندرم نفروتیک معمولاً با پروتئینوری قابل‌توجه، کاهش آلبومین خون و ادم همراه است و ممکن است در اثر بیماری‌های مختلف گلومرولی ایجاد شود.

در مراقبت پرستاری، ارزیابی تورم، وزن، وضعیت پوست، تعادل مایعات و علائم احتمالی عوارض اهمیت دارد.

آموزش بیمار درباره درمان، پیگیری آزمایش‌ها و مراقبت از پوست نیز می‌تواند بخشی از برنامه مراقبتی باشد.

پیلونفریت و عفونت کلیه

پیلونفریت به عفونت بافت کلیه و سیستم جمع‌کننده ادرار گفته می‌شود و ممکن است با تب، درد پهلو، لرز و علائم ادراری همراه باشد.

شدت بیماری و احتمال عوارض به عواملی مانند انسداد ادراری، بیماری‌های همراه و وضعیت ایمنی بیمار وابسته است.

در مراقبت پرستاری، پایش علائم حیاتی، وضعیت مایعات و پاسخ به درمان اهمیت دارد. عفونت همراه با انسداد مسیر ادرار ممکن است نیازمند اقدام فوری تخصصی باشد.

همودیالیز

همودیالیز یکی از روش‌های درمان جایگزین کلیه است که از طریق عبور خون از سامانه دیالیز، امکان برداشت برخی مواد زائد و تنظیم بخشی از مایعات و الکترولیت‌ها را فراهم می‌کند.

شروع دیالیز تنها بر اساس یک مقدار ثابت کراتینین یا eGFR انجام نمی‌شود؛ بلکه مجموعه‌ای از علائم، عوارض، وضعیت بالینی و پاسخ به درمان در تصمیم‌گیری نقش دارند.

مراقبت پرستاری از بیمار تحت همودیالیز شامل پایش وضعیت همودینامیک، مراقبت از دسترسی عروقی و شناسایی عوارض احتمالی است.

دسترسی عروقی بیماران همودیالیزی

فیستول شریانی‌وریدی، گرافت عروقی و کاتتر دیالیز از انواع دسترسی مورد استفاده در همودیالیز هستند.

هر نوع دسترسی ویژگی‌ها و مخاطرات اختصاصی دارد. عفونت، ترومبوز و اختلال جریان خون از مشکلات احتمالی محسوب می‌شوند.

در مراقبت پرستاری، بررسی علائم عملکرد دسترسی، حفاظت از محل آن و آموزش بیمار اهمیت دارد. اقدامات مربوط به دسترسی باید مطابق پروتکل تخصصی انجام شوند.

دیالیز صفاقی

دیالیز صفاقی از غشای صفاق به‌عنوان سطح تبادل برای برداشت مواد محلول و مایعات استفاده می‌کند.

این روش ممکن است در منزل یا مراکز درمانی انجام شود و نیازمند آموزش دقیق بیمار و مراقبان است.

پریتونیت، مشکلات محل خروج کاتتر و اختلالات مربوط به تعادل مایعات از عوارض مهم هستند. کدرشدن مایع خروجی دیالیز صفاقی از نشانه‌هایی است که نیازمند ارزیابی سریع است.

پیوند کلیه

پیوند کلیه از گزینه‌های درمانی مهم برای برخی بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته کلیه است.

مراقبت پس از پیوند شامل پایش عملکرد کلیه پیوندی، بررسی احتمال رد پیوند، پیشگیری از عفونت و آموزش مصرف منظم داروهای سرکوب‌کننده ایمنی است.

در این بیماران، پیگیری بلندمدت اهمیت دارد؛ زیرا موفقیت جراحی به‌تنهایی برای حفظ عملکرد پایدار کلیه پیوندی کافی نیست.

عفونت‌های دستگاه ادراری

عفونت‌های دستگاه ادراری از بیماری‌های شایع هستند و می‌توانند بخش‌های مختلف دستگاه ادراری را درگیر کنند.

سوزش ادرار، تکرر، فوریت دفع و درد ناحیه فوق عانه از علائم احتمالی عفونت مثانه هستند. درگیری کلیه ممکن است با تب و درد پهلو همراه باشد.

در مراقبت پرستاری، نمونه‌گیری صحیح ادرار، ارزیابی علائم و آموزش بیمار اهمیت دارد. وجود باکتری در ادرار بدون علائم، در بیشتر افراد به درمان آنتی‌بیوتیکی نیاز ندارد و باید از عفونت علامت‌دار تفکیک شود.

سنگ کلیه و مجاری ادراری

سنگ‌های ادراری ممکن است در کلیه یا بخش‌های مختلف مجاری ادراری تشکیل شوند و در صورت حرکت یا ایجاد انسداد، با درد شدید، هماچوری، تهوع یا مشکلات دفع همراه باشند.

نوع سنگ، محل قرارگیری، اندازه، احتمال انسداد و وجود عفونت بر انتخاب روش درمان تأثیر دارند.

در مراقبت پرستاری، پایش درد، وضعیت ادرار، علائم عفونت و آموزش اقدامات پیشگیری از عود اهمیت دارد.

احتباس ادرار

احتباس ادرار به ناتوانی در تخلیه مناسب مثانه گفته می‌شود و ممکن است علل انسدادی، عصبی، دارویی یا سایر عوامل داشته باشد.

در موارد حاد، بیمار ممکن است با درد و اتساع مثانه مراجعه کند؛ درحالی‌که احتباس مزمن می‌تواند با تظاهرات متفاوتی همراه باشد.

ارزیابی الگوی دفع، میزان ادرار باقی‌مانده پس از تخلیه و علائم بیمار برای بررسی این وضعیت اهمیت دارد.

بی‌اختیاری ادرار

بی‌اختیاری ادرار از مشکلاتی است که می‌تواند بر کیفیت زندگی، خواب، فعالیت اجتماعی و سلامت پوست تأثیر بگذارد.

بی‌اختیاری استرسی، فوریتی، سرریزی و عملکردی از انواع مهم آن هستند و ممکن است نیازمند رویکردهای متفاوت مراقبتی باشند.

پرستار در ارزیابی الگوی علائم، آموزش اقدامات رفتاری مناسب، مراقبت از پوست و شناسایی عوامل قابل اصلاح نقش دارد.

انسداد دستگاه ادراری و هیدرونفروز

انسداد جریان ادرار ممکن است در اثر سنگ، تنگی، توده یا برخی اختلالات عملکردی ایجاد شود و در صورت تداوم، بر عملکرد کلیه تأثیر بگذارد.

هیدرونفروز به اتساع سیستم جمع‌کننده ادرار در کلیه گفته می‌شود که ممکن است با انسداد یا برخی شرایط دیگر مرتبط باشد.

در مراقبت پرستاری، پایش درد، حجم ادرار، وضعیت کلیه و نشانه‌های عفونت اهمیت دارد.

کاتتریزاسیون ادراری و پیشگیری از عفونت

سوند ادراری در شرایط مشخصی برای تخلیه مثانه یا پایش دقیق حجم ادرار به کار می‌رود. بااین‌حال، استفاده غیرضروری یا طولانی‌مدت از سوند می‌تواند خطر عفونت مرتبط با کاتتر را افزایش دهد.

در مراقبت پرستاری، رعایت تکنیک مناسب هنگام جاگذاری، حفظ سامانه بسته تخلیه، مراقبت از سوند و بررسی روزانه ضرورت ادامه استفاده از آن اهمیت دارد.

برداشتن به‌موقع کاتتر در صورت برطرف‌شدن اندیکاسیون، از اقدامات مهم پیشگیری از عوارض است.

جراحی‌های کلیه و دستگاه ادراری

برخی بیماران ممکن است به اقداماتی مانند نفرکتومی، برداشتن سنگ، رفع انسداد یا جراحی ترمیمی دستگاه ادراری نیاز داشته باشند.

در مراقبت پیرامون جراحی، پایش وضعیت همودینامیک، درد، خون‌ریزی، عملکرد کلیه و حجم ادرار اهمیت دارد.

آموزش بیمار درباره مراقبت از زخم، تجهیزات تخلیه ادرار و نشانه‌های هشداردهنده پس از ترخیص نیز بخشی از مراقبت جامع است.

تعادل مایعات، داروها و مراقبت ایمن

اختلال عملکرد کلیه ممکن است دفع برخی داروها یا متابولیت‌های آن‌ها را تغییر دهد و خطر تجمع دارویی یا عوارض ناخواسته را افزایش دهد.

به همین دلیل، ارزیابی عملکرد کلیه در مصرف برخی داروها اهمیت ویژه‌ای دارد. تصمیم درباره تنظیم مقدار دارو باید توسط افراد دارای صلاحیت و بر اساس شرایط بالینی و داده‌های معتبر انجام شود.

پرستار در پایش عوارض، بررسی دستورهای دارویی و گزارش تغییرات وضعیت بیمار نقش مهمی دارد.

آموزش خودمراقبتی در بیماری‌های کلیوی

بسیاری از بیماری‌های کلیوی نیازمند پیگیری بلندمدت هستند. آموزش درباره کنترل فشار خون و دیابت، مصرف داروهای تجویزشده، انجام آزمایش‌های دوره‌ای و شناخت علائم هشداردهنده از اجزای مهم مراقبت است.

توصیه‌های مربوط به دریافت آب، سدیم، پتاسیم، فسفر و پروتئین باید با توجه به مرحله بیماری، وضعیت تغذیه، روش درمان و نتایج آزمایش‌های بیمار تنظیم شوند.

تجویز محدودیت‌های غذایی یکسان برای تمام افراد مبتلا به بیماری کلیه، رویکرد مناسبی نیست.

مخاطبان کتاب

پرستاری داخلی جراحی برونر و سودارث ۲۰۲۲؛ کلیه و مجاری ادراری، جلد یازدهم برای دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد پرستاری، پرستاران بخش‌های داخلی، نفرولوژی، اورولوژی، همودیالیز، پیوند کلیه، اورژانس و مراقبت‌های ویژه مناسب است.

همچنین داوطلبان آزمون‌های استخدامی و تحصیلات تکمیلی پرستاری می‌توانند از این جلد برای مرور ارزیابی عملکرد کلیه، آسیب حاد کلیه، بیماری مزمن کلیه، دیالیز و اختلالات دستگاه ادراری استفاده کنند.

بررسی تخصصی کتاب پرستاری داخلی جراحی برونر و سودارث ۲۰۲۲؛ کلیه و مجاری ادراری، جلد یازدهم

بیماری‌های کلیه و مجاری ادراری از حوزه‌های مهم پرستاری داخلی و جراحی هستند؛ زیرا اختلال در عملکرد این دستگاه می‌تواند بر وضعیت گردش خون، تعادل الکترولیت‌ها، سلامت استخوان، خون‌سازی و کیفیت زندگی تأثیر بگذارد. کتاب برونر و سودارث ۲۰۲۲؛ کلیه و مجاری ادراری، جلد یازدهم با بررسی عملکرد طبیعی کلیه، اختلالات نفرولوژیک و بیماری‌های دستگاه ادراری، چارچوبی منسجم برای یادگیری مراقبت از این بیماران فراهم می‌کند.

ارزش آموزشی اصلی این جلد در ارتباط دادن مبانی فیزیولوژی کلیه با یافته‌های بالینی و مسئولیت‌های پرستاری است. پرستار باید بتواند تغییرات حجم ادرار، فشار خون، نتایج آزمایشگاهی و وضعیت مایعات بیمار را در کنار یکدیگر بررسی کند و تغییرات نیازمند ارزیابی فوری را تشخیص دهد.

ساختار آموزشی و ترتیب فصل‌ها

بخش یازدهم منبع اصلی برونر و سودارث از سه فصل تشکیل شده است: ارزیابی عملکرد کلیه و دستگاه ادراری، مدیریت اختلالات کلیوی و مدیریت اختلالات دستگاه ادراری.

این ترتیب از نظر آموزشی منطقی است؛ زیرا شناخت سازوکارهای فیلتراسیون، بازجذب و دفع ادرار، پیش‌نیاز درک بیماری‌های کلیوی و مشکلات ادراری محسوب می‌شود.

همچنین تفکیک اختلالات کلیه از بیماری‌های مسیر خروج ادرار، به خواننده کمک می‌کند میان بیماری‌های مؤثر بر عملکرد نفرون‌ها و مشکلاتی مانند احتباس ادرار، سنگ یا اختلال عملکرد مثانه تفاوت قائل شود.

ارزیابی عملکرد کلیه و تفسیر کراتینین

یکی از نکات مهم در مراقبت بیماران کلیوی، تفسیر صحیح کراتینین سرم است. کراتینین شاخصی پرکاربرد برای ارزیابی عملکرد کلیه است، اما مقدار آن تحت تأثیر عواملی مانند توده عضلانی و شرایط بالینی قرار می‌گیرد.

در آسیب حاد کلیه، افزایش کراتینین ممکن است با تأخیر نسبت به شروع اختلال عملکرد ظاهر شود. بنابراین یک نتیجه طبیعی یا نزدیک به طبیعی، در همه شرایط آسیب زودرس کلیه را رد نمی‌کند.

در پرستاری، توجه به روند نتایج، میزان ادرار، وضعیت گردش خون و عوامل خطر، از اتکای بیش‌ازحد به یک عدد آزمایشگاهی جلوگیری می‌کند.

بیماری مزمن کلیه و اهمیت آلبومینوری

بیماری مزمن کلیه تنها با کاهش eGFR تعریف نمی‌شود. وجود نشانه‌های پایدار آسیب کلیوی، مانند آلبومینوری، نیز می‌تواند در تشخیص و طبقه‌بندی بیماری نقش داشته باشد.

استفاده هم‌زمان از اطلاعات مربوط به علت بیماری، eGFR و آلبومینوری به ارزیابی خطر پیشرفت و پیامدهای کلیوی و قلبی‌عروقی کمک می‌کند.

این موضوع اهمیت آموزش دقیق آزمایش‌های کلیوی و شناخت محدودیت‌های هر شاخص را نشان می‌دهد.

آسیب حاد کلیه؛ اهمیت پیشگیری و تشخیص زودهنگام

آسیب حاد کلیه از اختلالاتی است که ممکن است در جریان بیماری‌های بحرانی، کاهش حجم خون، عفونت شدید، انسداد ادراری یا مواجهه با عوامل آسیب‌رسان به کلیه ایجاد شود.

در مراقبت پرستاری، شناسایی کاهش حجم ادرار، تغییر فشار خون، اختلال مایعات و داروهای بالقوه آسیب‌رسان اهمیت دارد.

نکته مهم این است که کاهش حجم ادرار همیشه به معنای آسیب ساختاری کلیه نیست؛ همان‌طور که برخی بیماران مبتلا به آسیب حاد کلیه ممکن است همچنان ادرار تولید کنند.

در نتیجه، تشخیص و پایش باید بر اساس مجموعه داده‌های بالینی و آزمایشگاهی انجام شود.

تعادل آب و الکترولیت‌ها در بیماران کلیوی

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های مراقبت نفرولوژی، ارزیابی دقیق وضعیت مایعات و الکترولیت‌هاست.

کاهش عملکرد کلیه ممکن است به تجمع پتاسیم، اختلال در دفع اسید، احتباس سدیم و آب یا تغییرات کلسیم و فسفات منجر شود.

در بیماران دارای اضافه‌بار مایعات، توجه به وزن، ادم، فشار خون و علائم تنفسی اهمیت دارد. در مقابل، برخی بیماران ممکن است به دلیل کم‌آبی یا ازدست‌دادن مایعات دچار کاهش خون‌رسانی کلیوی شوند.

بنابراین مراقبت مایعات باید متناسب با وضعیت بیمار باشد و محدودیت مایعات برای همه بیماران کلیوی به‌طور یکسان توصیه نمی‌شود.

هیپرکالمی و خطرهای قلبی

افزایش پتاسیم خون از عوارض بالقوه خطرناک اختلال عملکرد کلیه است و ممکن است موجب تغییرات هدایت الکتریکی قلب و آریتمی شود.

در مراقبت پرستاری، بررسی نتایج آزمایشگاهی، پایش وضعیت بیمار و توجه به تغییرات احتمالی الکتروکاردیوگرام اهمیت دارد.

بااین‌حال، نبود تغییر آشکار در نوار قلب، افزایش خطرناک پتاسیم را در همه شرایط رد نمی‌کند.

این مبحث ارتباط مستقیمی با مبانی آب و الکترولیت و مراقبت قلبی‌عروقی دارد که در مجلدات قبلی مجموعه بررسی شده‌اند.

اختلالات گلومرولی و تفسیر یافته‌های ادراری

بیماری‌های گلومرولی ممکن است با پروتئینوری، هماچوری، افزایش فشار خون، ادم یا کاهش عملکرد کلیه همراه باشند.

اما الگوی این یافته‌ها در بیماری‌های مختلف یکسان نیست. برای مثال، سندرم نفروتیک و سندرم نفریتیک از نظر ویژگی‌های اصلی و سازوکار بیماری تفاوت دارند.

در مراقبت پرستاری، شناخت این تفاوت‌ها برای ارزیابی بیمار و توجه به عوارض اهمیت دارد. تعیین علت دقیق بیماری نیز ممکن است به بررسی‌های تخصصی و نمونه‌برداری کلیه نیاز داشته باشد.

کم‌خونی و اختلالات استخوانی در بیماری مزمن کلیه

یکی از ویژگی‌های بیماری مزمن کلیه، تأثیر آن بر سایر دستگاه‌های بدن است. کاهش تولید اریتروپویتین و عوامل دیگر ممکن است در ایجاد کم‌خونی نقش داشته باشند.

همچنین اختلال تنظیم فسفات، کلسیم، ویتامین D و هورمون پاراتیروئید می‌تواند به تغییرات استخوانی و عروقی منجر شود.

این موضوع نشان می‌دهد که مراقبت از بیمار کلیوی فراتر از بررسی حجم ادرار و کراتینین است و باید به وضعیت خون‌ساز، استخوانی و قلبی‌عروقی نیز توجه شود.

همودیالیز و ایمنی بیمار

همودیالیز از موضوعات کاربردی و مهم این جلد است. بیمار تحت همودیالیز ممکن است با تغییرات سریع حجم مایعات و غلظت مواد محلول مواجه شود.

افت فشار خون حین دیالیز، مشکلات دسترسی عروقی و برخی اختلالات الکترولیتی از مواردی هستند که به پایش متناسب نیاز دارند.

در مراقبت پرستاری، شناخت نوع دسترسی عروقی، ارزیابی وضعیت پیش و پس از درمان و آموزش بیمار اهمیت دارد.

مطالعه این مفاهیم برای دانشجویان و پرستاران علاقه‌مند به فعالیت در بخش‌های همودیالیز ضروری است، اما برای کار مستقل با تجهیزات دیالیز، آموزش عملی و تخصصی لازم است.

دیالیز صفاقی و نقش خودمراقبتی

دیالیز صفاقی از روش‌هایی است که می‌تواند امکان درمان در منزل را برای بیماران واجد شرایط فراهم کند.

این ویژگی، نقش آموزش بیمار و خانواده را برجسته می‌سازد. رعایت روش‌های پیشگیری از آلودگی، مراقبت از کاتتر و شناخت نشانه‌های پریتونیت اهمیت دارد.

از نظر آموزشی، این مبحث نمونه مناسبی از انتقال بخشی از مراقبت تخصصی از محیط بیمارستان به خانه، همراه با ضرورت پشتیبانی حرفه‌ای و پیگیری منظم است.

پیوند کلیه و مراقبت بلندمدت

پیوند کلیه می‌تواند برای برخی بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته کلیه، پیامدهای مناسبی در مقایسه با ادامه دیالیز فراهم کند؛ بااین‌حال، برای تمام بیماران قابل انجام نیست.

پس از پیوند، مصرف منظم داروهای سرکوب‌کننده ایمنی و پایش عملکرد عضو پیوندی اهمیت فراوانی دارد.

یکی از جنبه‌های مهم مراقبت پرستاری، آموزش بیمار درباره خطر عفونت، پایبندی به داروها، پیگیری آزمایش‌ها و مراجعه در صورت بروز علائم هشداردهنده است.

این مبحث اهمیت تداوم مراقبت و همکاری میان نفرولوژی، جراحی پیوند و پرستاری را نشان می‌دهد.

عفونت‌های ادراری و مصرف منطقی آنتی‌بیوتیک‌ها

عفونت‌های دستگاه ادراری از موضوعات شایع مراقبت بالینی هستند. بااین‌حال، وجود باکتری در آزمایش یا کشت ادرار به‌تنهایی نشان‌دهنده نیاز همه بیماران به درمان نیست.

باکتریوری بدون علامت در بیشتر افراد نباید با آنتی‌بیوتیک درمان شود، هرچند گروه‌های مشخصی مانند افراد باردار و بعضی بیماران پیش از اقدامات اورولوژیک خاص، استثنا هستند.

شناخت این تفاوت برای پیشگیری از مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک‌ها و کاهش خطر مقاومت ضدمیکروبی اهمیت دارد.

عفونت همراه با انسداد ادراری

یکی از وضعیت‌های خطرناک اورولوژی، همراهی عفونت با انسداد مسیر ادرار است. این شرایط ممکن است به وخامت سریع بیمار و سپسیس منجر شود.

در مراقبت پرستاری، ارزیابی تب، درد پهلو، فشار خون، وضعیت هوشیاری و میزان دفع ادرار اهمیت دارد.

این مبحث نشان می‌دهد که مراقبت از بیمار مبتلا به سنگ یا عفونت ادراری نباید صرفاً بر کنترل درد یا علائم ادراری متمرکز باشد؛ بلکه احتمال عوارض سیستمیک نیز باید بررسی شود.

سنگ‌های ادراری و پیشگیری از عود

سنگ‌های کلیه و مجاری ادراری از نظر ترکیب شیمیایی و عوامل خطر تفاوت دارند. برخی از آن‌ها از ترکیبات کلسیم، اسیداوریک یا مواد دیگر تشکیل می‌شوند.

پیشگیری از عود باید با توجه به نوع سنگ، سابقه بیماری و عوامل متابولیکی انجام شود.

اگرچه دریافت مایعات کافی در بسیاری از بیماران نقش مهمی در پیشگیری دارد، مقدار مناسب آن باید با وضعیت قلبی، کلیوی و سایر محدودیت‌های پزشکی هماهنگ باشد.

این موضوع اهمیت فردمحوربودن آموزش پرستاری را نشان می‌دهد.

بی‌اختیاری ادرار و کیفیت زندگی

بی‌اختیاری ادرار ممکن است بر اعتمادبه‌نفس، مشارکت اجتماعی، خواب و سلامت پوست تأثیر بگذارد.

شناخت انواع بی‌اختیاری، مانند استرسی و فوریتی، در انتخاب برنامه مراقبت اهمیت دارد.

در پرستاری، حفظ حریم خصوصی، برخورد بدون قضاوت، ارزیابی الگوی علائم و آموزش روش‌های مناسب مدیریت بیماری اهمیت ویژه‌ای دارند.

همچنین نباید بی‌اختیاری ادرار را پیامدی اجتناب‌ناپذیر و غیرقابل‌درمان سالمندی دانست.

سوند ادراری و پیشگیری از عفونت بیمارستانی

یکی از نقاط مهم کاربردی پرستاری اورولوژی، پیشگیری از عفونت مرتبط با سوند ادراری است.

استفاده از سوند باید دارای دلیل مشخص باشد و ضرورت ادامه آن به‌طور منظم بررسی شود.

رعایت روش صحیح جاگذاری، حفظ سامانه بسته و جلوگیری از دست‌کاری غیرضروری از اصول مهم مراقبت هستند.

این مبحث ارتباط مستقیمی با ایمنی بیمار و برنامه‌های کنترل عفونت در محیط‌های درمانی دارد.

بیماری کلیوی و تنظیم مقدار داروها

اختلال عملکرد کلیه می‌تواند بر دفع داروها و متابولیت‌های آن‌ها تأثیر بگذارد. در نتیجه، بعضی داروها ممکن است به تنظیم مقدار یا فاصله مصرف نیاز داشته باشند.

پرستار باید به اهمیت بررسی عملکرد کلیه، داروهای تجویزشده و عوارض احتمالی توجه کند و مغایرت‌ها را مطابق فرایندهای ایمنی دارویی گزارش دهد.

این موضوع به‌ویژه در بیماران سالمند و افراد دارای چند بیماری و مصرف هم‌زمان داروهای متعدد اهمیت دارد.

مقایسه با منابع تخصصی نفرولوژی و اورولوژی

برونر و سودارث یک مرجع جامع پرستاری داخلی و جراحی است که بیماری‌های کلیه و دستگاه ادراری را در ارتباط با ارزیابی، نیازهای بیمار و اقدامات مراقبتی بررسی می‌کند.

در مقابل، منابع تخصصی نفرولوژی به سازوکارهای پیشرفته بیماری‌های کلیوی، تشخیص افتراقی و درمان‌های اختصاصی عمق بیشتری می‌دهند. منابع تخصصی اورولوژی نیز جزئیات بیشتری از مداخلات جراحی، روش‌های اندوسکوپیک و اختلالات ساختاری دستگاه ادراری ارائه می‌کنند.

بنابراین جلد یازدهم برونر برای مطالعه دانشگاهی و تقویت مبانی پرستاری مناسب است؛ اما جایگزین منابع تخصصی یا آموزش عملی اقدامات پیشرفته نمی‌شود.

نقاط قوت کتاب

از مهم‌ترین نقاط قوت این جلد می‌توان به ترتیب آموزشی مناسب، پیوند دادن عملکرد کلیه با اختلالات بالینی، پوشش بیماری‌های حاد و مزمن و بررسی روش‌های جایگزینی عملکرد کلیه اشاره کرد.

همچنین موضوعاتی مانند مراقبت از سوند ادراری، پیشگیری از عفونت، کنترل مایعات و آموزش بیماران دیالیزی و پیوندی، کاربرد مستقیم در محیط‌های درمانی دارند.

ارتباط مطالب با مباحث قلب و عروق، دیابت، خون و الکترولیت‌ها نیز باعث می‌شود خواننده تصویری یکپارچه‌تر از بیماری‌های چنددستگاهی به دست آورد.

محدودیت‌ها و ملاحظات علمی

یکی از محدودیت‌های طبیعی این جلد، گستردگی مباحث کلیوی و ادراری در قالب یک بخش از مرجع عمومی پرستاری است. برای شناخت پیشرفته روش‌های دیالیز، مراقبت پیچیده پیوند و اقدامات تخصصی اورولوژی، استفاده از منابع تکمیلی ضروری است.

همچنین برخی راهنماهای مهم بیماری مزمن کلیه، دیابت همراه با بیماری کلیوی، مدیریت عفونت‌های ادراری و درمان‌های محافظت‌کننده کلیه پس از انتشار ویرایش ۲۰۲۲ به‌روزرسانی شده‌اند.

ازاین‌رو، برای استفاده بالینی، توصیه‌های تشخیصی و درمانی باید با راهنماهای معتبر جدید و دستورالعمل‌های مرکز درمانی تطبیق داده شوند.

مطالعه کتاب نیز جایگزین آموزش عملی و احراز صلاحیت حرفه‌ای برای انجام دیالیز، مراقبت از دسترسی‌های عروقی یا اقدامات تهاجمی دستگاه ادراری نیست.

جمع‌بندی و ارزیابی نهایی

کتاب پرستاری داخلی جراحی برونر و سودارث ۲۰۲۲؛ کلیه و مجاری ادراری، جلد یازدهم منبعی دانشگاهی برای شناخت عملکرد کلیه‌ها، بیماری‌های مهم نفرولوژی و اختلالات دستگاه ادراری است.

پوشش ارزیابی عملکرد کلیه، آسیب حاد کلیه، بیماری مزمن کلیه، دیالیز، پیوند کلیه، عفونت‌ها، سنگ‌های ادراری و مشکلات دفع، چارچوبی مناسب برای مطالعه پرستاری کلیه و اورولوژی فراهم می‌کند.

این جلد برای دانشجویان پرستاری، پرستاران بخش‌های داخلی، دیالیز و اورولوژی و داوطلبانی که به دنبال مرور علمی و منظم مراقبت از بیماران کلیوی هستند، انتخابی مناسب محسوب می‌شود.