Research in Education 10th Edition

معرفی کتاب Research in Education 10th Edition

کتاب Research in Education 10th Edition اثر John W. Best و James V. Kahn یک کتاب دانشگاهی جامع در حوزه روش تحقیق آموزشی است که مسیر پژوهش را از تعریف مسئله و تدوین فرضیه تا انتخاب طرح تحقیق، گردآوری داده، تحلیل آماری و نگارش گزارش نهایی دنبال می‌کند. کتاب برای درس‌های مقدماتی و میانی روش تحقیق در علوم تربیتی طراحی شده و تلاش می‌کند روش‌شناسی پژوهش و آمار را در یک منبع واحد کنار هم قرار دهد.

ویژگی مهم Research in Education این است که فقط بر پژوهش کمی یا طراحی آزمایش تمرکز ندارد. روش تاریخی، مطالعات توصیفی، پژوهش آزمایشی و شبه‌آزمایشی، طرح‌های تک‌آزمودنی، پژوهش کیفی و انواع ابزارهای جمع‌آوری داده در کنار آمار توصیفی و استنباطی پوشش داده شده‌اند. به همین دلیل کتاب می‌تواند هم برای دانشجوی در حال یادگیری مبانی پژوهش و هم برای فردی که در مرحله طراحی پایان‌نامه یا ارزیابی یک مقاله علمی است کاربرد داشته باشد.

ساختار سه‌بخشی کتاب

ویرایش دهم به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود. بخش نخست به مبانی پژوهش آموزشی، تعریف مسئله، تدوین پروپوزال و نگارش گزارش اختصاص دارد. بخش دوم انواع روش‌های تحقیق را بررسی می‌کند و بخش سوم به تحلیل داده‌های توصیفی، استنباطی و استفاده از رایانه برای تحلیل آماری می‌پردازد.

این ساختار باعث می‌شود کتاب از منطق طبیعی یک پروژه پژوهشی پیروی کند: ابتدا مشخص می‌کنیم چه مسئله‌ای ارزش بررسی دارد، سپس روش مناسب برای پاسخ دادن به آن را انتخاب می‌کنیم و در پایان داده‌ها را تحلیل و نتیجه را گزارش می‌کنیم.

مبانی پژوهش و شکل‌گیری سؤال تحقیق

فصل نخست درباره معنای پژوهش، نقش نظریه، متغیرها، فرضیه، جامعه و نمونه و انواع کلی پژوهش بحث می‌کند. موضوعاتی مانند پژوهش بنیادی، کاربردی، اقدام‌پژوهی و مطالعات ارزیابی نیز در همین مرحله معرفی می‌شوند.

هدف این بخش فقط آموزش اصطلاحات نیست؛ نویسندگان تلاش می‌کنند نشان دهند یک مسئله آموزشی چگونه به سؤال پژوهش‌پذیر تبدیل می‌شود و چرا تعریف متغیرها، جامعه و فرضیه بر کیفیت تمام مراحل بعدی پژوهش اثر می‌گذارد.

انتخاب مسئله و تدوین پروپوزال

فصل دوم به انتخاب موضوع، یافتن و ارزیابی مسئله پژوهشی، مرور منابع و آماده کردن پروپوزال می‌پردازد. اخلاق پژوهش با انسان‌ها نیز در همین بخش مطرح می‌شود.

این فصل برای دانشجویانی که در آغاز پایان‌نامه یا پروژه پژوهشی قرار دارند اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا میان «موضوع موردعلاقه» و «مسئله‌ای که امکان پژوهش علمی درباره آن وجود دارد» تمایز ایجاد می‌کند.

مرور ادبیات و استفاده از منابع

کتاب درباره جست‌وجوی منابع مرتبط، تنظیم مراجع و استفاده از ادبیات پژوهش توضیح می‌دهد و مرور پیشینه را بخشی از فرایند شکل دادن به مسئله می‌داند، نه صرفاً قسمتی که باید به گزارش نهایی اضافه شود.

این بخش از نظر اصولی همچنان کاربردی است، هرچند ابزارهای جست‌وجوی علمی، پایگاه‌های داده و شیوه‌های مدیریت منابع از زمان انتشار ویرایش دهم تغییر زیادی کرده‌اند.

نگارش گزارش پژوهش

فصل سوم ساختار گزارش پژوهشی، پایان‌نامه و رساله را بررسی می‌کند. سازمان‌دهی متن، جداول، نمودارها، منابع و ارزیابی گزارش پژوهش از موضوعات اصلی این فصل هستند.

برای دانشجوی تازه‌کار، اهمیت این بخش در آن است که روش تحقیق را از نگارش علمی جدا نمی‌کند. پژوهشی که طراحی و تحلیل مناسبی داشته باشد، اگر روش و نتایج آن شفاف گزارش نشوند، امکان ارزیابی علمی محدودی خواهد داشت.

پژوهش تاریخی

فصل چهارم به Historical Research می‌پردازد و منابع اولیه و ثانویه، نقد بیرونی و درونی اسناد و نحوه استنتاج از شواهد تاریخی را توضیح می‌دهد.

وجود این فصل دامنه کتاب را از تحقیقات آزمایشگاهی و پیمایشی فراتر می‌برد و نشان می‌دهد پژوهش آموزشی می‌تواند اسناد، سیاست‌ها، مؤسسات و تحولات تاریخی آموزش را نیز موضوع بررسی نظام‌مند قرار دهد.

پژوهش توصیفی، ارزیابی و مطالعات همبستگی

فصل پنجم مجموعه گسترده‌ای از روش‌ها را پوشش می‌دهد؛ از survey و ارزیابی برنامه تا مطالعات علی ـ مقایسه‌ای، همبستگی، follow-up و تحلیل ثانویه.

یکی از نکات مهم این فصل توجه به محدودیت استنباط علّی است. مشاهده همبستگی یا تفاوت میان گروه‌ها به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که یک متغیر علت متغیر دیگر بوده است.

پژوهش آزمایشی و شبه‌آزمایشی

فصل ششم طراحی آزمایش، گروه آزمایش و کنترل، متغیر مستقل و وابسته، متغیرهای مخدوش‌کننده و تهدیدهای اعتبار درونی و بیرونی را بررسی می‌کند.

طرح‌های پیش‌آزمایشی، آزمایش حقیقی، شبه‌آزمایشی و طرح‌های عاملی در این بخش معرفی می‌شوند. این فصل برای دانشجویانی که قصد ارزیابی اثر یک روش تدریس، برنامه آموزشی یا مداخله را دارند یکی از بخش‌های مرکزی کتاب است.

پژوهش تک‌آزمودنی

فصل هفتم به Single-Subject Experimental Research اختصاص دارد؛ رویکردی که به‌جای مقایسه گروه‌های بزرگ، تغییر رفتار یا عملکرد یک یا تعداد محدودی آزمودنی را در دوره‌های متوالی بررسی می‌کند.

خط پایه، اندازه‌گیری مکرر، طراحی A-B-A-B و طرح‌های multiple baseline از مفاهیم این فصل‌اند. این روش به‌ویژه در بعضی حوزه‌های آموزش ویژه و مداخلات رفتاری کاربرد دارد.

پژوهش کیفی

فصل هشتم به Qualitative Research می‌پردازد و مبانی معرفت‌شناختی، طراحی، اعتبار، گردآوری و تحلیل داده کیفی را بررسی می‌کند. مطالعه موردی، قوم‌نگاری، پدیدارشناسی و نظریه زمینه‌ای از رویکردهای مطرح‌شده در این بخش هستند.

کتاب همچنین مصاحبه، مشاهده، بررسی اسناد و ترکیب روش‌های کمی و کیفی را مطرح می‌کند. وجود این فصل باعث می‌شود ویرایش دهم نسبت به کتاب‌هایی که روش تحقیق آموزشی را صرفاً از منظر آمار و آزمایش توضیح می‌دهند دامنه گسترده‌تری داشته باشد.

ابزارهای گردآوری داده

فصل نهم یکی از کاربردی‌ترین بخش‌های کتاب است و به اعتبار و پایایی ابزارها، آزمون‌های آموزشی و روان‌شناختی، مشاهده، پرسشنامه، مصاحبه، مقیاس‌های نگرش و روش‌های مختلف گردآوری داده می‌پردازد.

دانشجو در این بخش با این مسئله روبه‌رو می‌شود که داشتن سؤال پژوهشی کافی نیست؛ ابزار اندازه‌گیری نیز باید شواهد مناسبی درباره اعتبار، پایایی و تناسب با هدف تحقیق داشته باشد.

آمار توصیفی

بخش تحلیل داده با آمار توصیفی آغاز می‌شود. سازمان‌دهی داده‌ها، شاخص‌های گرایش مرکزی و پراکندگی، توزیع نرمال، نمره‌های استاندارد و انواع ضریب همبستگی در فصل دهم بررسی می‌شوند.

رویکرد کتاب آموزشی و مثال‌محور است و تلاش می‌کند دانشجو پیش از استفاده از آزمون‌های آماری پیچیده‌تر، منطق خلاصه‌سازی و توصیف داده را درک کند.

آمار استنباطی

فصل یازدهم به استنباط آماری، آزمون فرض، سطح معناداری، آزمون t، تحلیل واریانس، تحلیل کوواریانس، رگرسیون، همبستگی و برخی آزمون‌های ناپارامتری مانند Chi-square و Mann-Whitney می‌پردازد.

کتاب میان statistical significance و practical significance نیز تمایز ایجاد می‌کند؛ نکته‌ای مهم برای جلوگیری از این برداشت اشتباه که هر نتیجه معنادار آماری الزاماً از نظر آموزشی نیز مهم است.

تحلیل داده با رایانه

فصل دوازدهم نمونه‌هایی از تحلیل داده با رایانه ارائه می‌کند و استفاده از نرم‌افزار آماری را برای محاسبه شاخص‌ها، همبستگی، رگرسیون و ANOVA نشان می‌دهد.

اصل استفاده از نرم‌افزار برای تحلیل داده همچنان ضروری است، اما رابط نرم‌افزار، فناوری و بخشی از راهنمای اینترنتی کتاب متعلق به زمان انتشار ویرایش دهم هستند و برای کار عملی امروز باید با منابع جدیدتر تکمیل شوند.

نمونه مقاله‌های پژوهشی و تمرین‌ها

یکی از ویژگی‌های آموزشی کتاب این است که در فصل‌های روش‌شناسی از پژوهش‌های واقعی برای نشان دادن کاربرد طرح‌ها استفاده می‌کند و فصل‌ها با خلاصه، تمرین و منابع پایان می‌یابند.

این روش کمک می‌کند دانشجو فقط تعریف «پژوهش کیفی» یا «طرح شبه‌آزمایشی» را حفظ نکند، بلکه شکل استفاده از آن را در یک مطالعه واقعی ببیند.

سطح کتاب و پیش‌نیاز

Research in Education برای دانشجویان دانشگاهی، به‌ویژه دوره‌های علوم تربیتی، روان‌شناسی تربیتی، آموزش و رشته‌هایی که درس روش تحقیق دارند مناسب است. کتاب برای درس مقدماتی نوشته شده، اما حجم مباحث آماری و روش‌شناختی آن فراتر از یک معرفی بسیار ساده است.

برای فصل‌های نخست پیش‌نیاز تخصصی زیادی لازم نیست، اما در بخش آمار آشنایی مقدماتی با ریاضی و مفاهیم آماری مطالعه را آسان‌تر می‌کند. زبان انگلیسی کتاب نیز دانشگاهی است و برای زبان‌آموزی که هنوز با متون علمی انگلیسی آشنا نیست می‌تواند دشوار باشد.

آیا ویرایش دهم هنوز قابل استفاده است؟

بخش بزرگی از اصول بنیادی کتاب ــ مانند تعریف مسئله، نمونه‌گیری، طراحی پژوهش، اعتبار و پایایی، منطق آزمایش و مبانی آمار ــ همچنان قابل‌استفاده‌اند. بااین‌حال، این ویرایش نخستین‌بار در سال 2006 منتشر شده و برخی بخش‌های آن درباره نرم‌افزار، جست‌وجوی اینترنتی، شیوه گزارش‌دهی و استانداردهای پژوهش نیازمند منبع جدیدتر هستند.

بنابراین کتاب برای یادگیری پایه‌های روش تحقیق منبعی منسجم است، اما برای اجرای پژوهش امروزی بهتر است در کنار آخرین دستورالعمل‌های اخلاق پژوهش، شیوه‌نامه APA، نرم‌افزارهای آماری جدید و منابع جدید روش‌های کمی، کیفی و mixed methods استفاده شود.

درباره نویسندگان

John W. Best استاد بازنشسته Butler University و James V. Kahn از University of Illinois at Chicago بوده‌اند. Research in Education طی ویرایش‌های متعدد به‌عنوان کتاب درسی روش تحقیق آموزشی توسعه یافته و ویرایش دهم ادامه همان رویکرد جامع در ترکیب طراحی پژوهش، ابزارهای اندازه‌گیری و تحلیل داده است.

بررسی کتاب Research in Education 10th Edition

Research in Education نقطه قوت خود را از جامعیت می‌گیرد. دانشجو برای آشنایی اولیه با مسئله پژوهش، طراحی مطالعه، روش‌های کمی و کیفی، ابزارهای اندازه‌گیری و آمار مجبور نیست چند کتاب جداگانه را کنار هم بگذارد. Best و Kahn یک مسیر نسبتاً پیوسته از شکل‌گیری سؤال تا تحلیل داده و گزارش نتیجه ساخته‌اند.

بااین‌حال، «ویرایش دهم» بودن امروز ملاحظه مهمی است. مبانی طراحی پژوهش هنوز ارزش آموزشی دارند، اما کتاب در سال 2006 تدوین شده است. نرم‌افزارها، استانداردهای گزارش پژوهش، شیوه استناد، اخلاق داده، پژوهش باز و بسیاری از روش‌های جدید تحلیل از آن زمان تغییر کرده‌اند. در نتیجه، این کتاب برای ساختن پایه روش‌شناختی مناسب‌تر از استفاده به‌عنوان تنها مرجع اجرای یک پژوهش جدید است.

امضای اثر

یک مسیر دانشگاهی یکپارچه از تعریف مسئله پژوهش تا طراحی مطالعه، اندازه‌گیری و تحلیل آماری.

نقاط قوت کتاب

• پوشش هم‌زمان طراحی پژوهش، ابزار گردآوری داده و تحلیل آماری در یک منبع
• ترکیب روش‌های کمی، کیفی، تاریخی و تک‌آزمودنی
• ساختار مرحله‌ای از انتخاب مسئله و پروپوزال تا گزارش نهایی
• پرداخت روشن به اعتبار و پایایی ابزارهای پژوهش
• پوشش مناسب طرح‌های آزمایشی و شبه‌آزمایشی و تهدیدهای اعتبار
• ارائه آمار توصیفی و استنباطی متناسب با نیاز درس روش تحقیق
• استفاده از مطالعات منتشرشده و تمرین برای پیوند نظریه با نمونه واقعی
• مناسب بودن برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در آغاز پایان‌نامه یا پروژه پژوهشی

محدودیت‌های کتاب

• ویرایش دهم متعلق به سال 2006 است و بخش‌هایی از فناوری، نرم‌افزار و جست‌وجوی اینترنتی آن قدیمی شده‌اند.
• برای آخرین استانداردهای APA، اخلاق پژوهش، مدیریت داده و شیوه‌های گزارش‌دهی باید از منابع جدیدتر استفاده شود.
• پژوهش کیفی و mixed methods پوشش داده می‌شوند، اما این حوزه‌ها از زمان انتشار کتاب تحول گسترده‌ای داشته‌اند و برای کار تخصصی به منابع مستقل نیاز دارند.
• روش‌های جدیدتر تحلیل داده، نرم‌افزارهای امروزی و رویکردهای پژوهش باز در این ویرایش پوشش کافی ندارند.
• جامعیت کتاب باعث شده بعضی موضوعات تخصصی با عمق کمتر از کتاب‌های اختصاصی همان روش بررسی شوند.
• برای خواننده‌ای بدون پیش‌زمینه آماری، فصل‌های پایانی به مطالعه و تمرین بیشتری نیاز دارند.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

• دانشجویان علوم تربیتی و رشته‌های آموزشی
• دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری در ابتدای یادگیری روش تحقیق
• افرادی که در حال طراحی پروپوزال، پایان‌نامه یا پژوهش آموزشی هستند
• مدرسان درس روش تحقیق در آموزش
• خوانندگانی که می‌خواهند روش‌های کمی و کیفی را در یک کتاب مقدماتی مقایسه کنند
• افرادی که علاوه بر طراحی تحقیق به مبانی تحلیل آماری نیز نیاز دارند

این کتاب برای چه کسانی مناسب نیست؟

برای پژوهشگری که به دنبال آخرین استانداردهای روش‌شناسی، تحلیل‌های آماری پیشرفته، نرم‌افزارهای جدید، پژوهش باز یا آموزش تخصصی یک رویکرد کیفی خاص است، ویرایش دهم به‌تنهایی کافی نیست. همچنین برای خواننده عمومی بدون هدف دانشگاهی، حجم اصطلاحات و آمار ممکن است بیش از نیاز باشد.

جایگاه کتاب در میان آثار هم‌موضوع

Research in Education یک کتاب درسی جامع و مقدماتی ـ دانشگاهی است، نه مرجع تخصصی یک روش واحد. نقطه تمایز آن در جمع کردن مسئله پژوهش، گزارش‌نویسی، روش‌های تاریخی و توصیفی، آزمایش، پژوهش کیفی، ابزارهای اندازه‌گیری و آمار در یک چارچوب واحد است.

برای دانشجویی که می‌خواهد تصویر کلی فرایند پژوهش آموزشی را بفهمد، این جامعیت مزیت مهمی است. برای مرحله‌ای که نوع پژوهش مشخص شده و نیاز به طراحی پیشرفته دارد، بهتر است کتاب با منابع تخصصی‌تر همان روش تکمیل شود.

نگاه شناسنامه

ارزش Research in Education 10th Edition امروز بیش از آنکه در به‌روز بودن ابزارهایش باشد، در معماری روش‌شناختی آن است. کتاب به دانشجو نشان می‌دهد سؤال، طرح، ابزار، داده و نتیجه اجزای جدا از هم نیستند و اعتبار پژوهش به هماهنگی میان آن‌ها وابسته است. قدمت ویرایش را باید جدی گرفت؛ برای اصول پایه منبعی منسجم است، اما برای اجرای پژوهش در شرایط امروز باید در کنار استانداردها و منابع جدیدتر استفاده شود.