انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی در پرستاری

معرفی کتاب انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی در پرستاری

کتاب «انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی در پرستاری» اثر دکتر بابک روزبهان، منبعی آموزشی برای آشنایی دانشجویان پرستاری با ابعاد اجتماعی و فرهنگی سلامت، بیماری و مراقبت است. کتاب براساس سرفصل آموزشی جدید رشته پرستاری تدوین شده و موضوع آن از یک واقعیت مهم در مراقبت سلامت آغاز می‌شود: بیمار فقط مجموعه‌ای از علائم و یافته‌های زیستی نیست و رفتار، خانواده، فرهنگ، محیط اجتماعی و موقعیت او نیز می‌توانند بر تجربه بیماری و دریافت مراقبت اثر بگذارند.

انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی چه ارتباطی با پرستاری دارند؟

پرستاری حرفه‌ای است که مستقیماً با انسان در بستر خانواده و جامعه سروکار دارد. نگرش افراد به سلامت و بیماری، شیوه بیان درد، پذیرش درمان، رابطه با کادر درمان و حتی انتظاری که از نقش بیمار و مراقب دارند می‌تواند تحت تأثیر زمینه اجتماعی و فرهنگی آنان قرار گیرد. آشنایی با مفاهیم انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی به دانشجوی پرستاری کمک می‌کند این ابعاد را در کنار عوامل زیستی ببیند.

موضوع و رویکرد کتاب

رویکرد اثر آموزشی و میان‌رشته‌ای است؛ یعنی مفاهیم علوم اجتماعی نه به‌عنوان موضوعاتی مستقل از حرفه پرستاری، بلکه در ارتباط با انسان، سلامت و مراقبت مطرح می‌شوند. چنین رویکردی برای دانشجوی علوم پزشکی اهمیت دارد، زیرا هدف از مطالعه جامعه‌شناسی در این زمینه تربیت جامعه‌شناس نیست، بلکه ایجاد درکی گسترده‌تر از بیمار و محیطی است که سلامت و بیماری در آن شکل می‌گیرد.

از مراقبت زیستی تا شناخت زمینه اجتماعی بیمار

نگاه زیست‌پزشکی برای شناخت بسیاری از فرایندهای بیماری ضروری است، اما به‌تنهایی همه رفتارهای مرتبط با سلامت را توضیح نمی‌دهد. شرایط اجتماعی، خانواده، باورها، نقش‌های اجتماعی و تفاوت‌های فرهنگی می‌توانند در نحوه مواجهه افراد با بیماری و خدمات سلامت نقش داشته باشند. کتاب با وارد کردن این زاویه دید به آموزش پرستاری، به تکمیل نگاه دانشجو به بیمار کمک می‌کند.

سطح و کاربرد کتاب

این اثر در درجه نخست یک کتاب دانشگاهی برای دانشجویان پرستاری است و تدوین آن براساس سرفصل آموزشی رشته نیز همین جایگاه را نشان می‌دهد. بنابراین مخاطب نباید انتظار یک مرجع تخصصی و مستقل در انسان‌شناسی یا جامعه‌شناسی داشته باشد؛ هدف کتاب، ارائه آن بخش از مفاهیم علوم اجتماعی است که برای آموزش و فهم بهتر مراقبت پرستاری اهمیت دارند.

درباره نویسنده

دکتر بابک روزبهان عضو هیئت علمی حوزه پرستاری است و روی جلد کتاب به‌عنوان استادیار دانشکده پرستاری مامایی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین معرفی شده است. پیوند زمینه دانشگاهی نویسنده با پرستاری، با رویکرد اثر که مفاهیم علوم اجتماعی را در چارچوب آموزش دانشجوی پرستاری مطرح می‌کند، تناسب دارد.

بررسی کتاب انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی در پرستاری

اهمیت این کتاب بیش از آنکه در آموزش نظری جامعه‌شناسی باشد، در تغییر زاویه نگاه دانشجوی پرستاری است. آموزش بالینی ممکن است توجه دانشجو را عمدتاً به بیماری، علائم، دارو و مداخله معطوف کند؛ در حالی که کیفیت مراقبت به شناخت انسانی وابسته است که بیماری را در یک زمینه خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی تجربه می‌کند. کتاب در همین فاصله میان «شناخت بیماری» و «شناخت بیمار» قرار می‌گیرد.

امضای اثر

دیدن بیمار در بستر فرهنگ و جامعه، نه فقط از دریچه بیماری.

نقاط قوت کتاب

• تدوین متناسب با سرفصل آموزشی رشته پرستاری
• پیوند مفاهیم علوم اجتماعی با حرفه و مراقبت پرستاری
• تقویت نگاه چندبعدی به بیمار و عوامل مؤثر بر سلامت
• تمرکز بر جنبه‌ای از مراقبت که در منابع زیست‌پزشکی کمتر دیده می‌شود

محدودیت‌های کتاب

• برای مطالعه تخصصی انسان‌شناسی یا جامعه‌شناسی، دامنه یک کتاب آموزشی پرستاری کافی نیست.
• ماهیت مفهومی مباحث ممکن است برای دانشجویانی که صرفاً به موضوعات بالینی و عملی علاقه دارند، کمتر ملموس باشد.
• کاربرد واقعی مفاهیم اجتماعی و فرهنگی در مراقبت، علاوه بر مطالعه نظری به تجربه و مواجهه بالینی نیاز دارد.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

• دانشجویان کارشناسی پرستاری
• فراگیران درس انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی در پرستاری
• دانشجویانی که می‌خواهند عوامل اجتماعی و فرهنگی سلامت را بهتر درک کنند
• پرستارانی که به ابعاد انسانی و اجتماعی مراقبت توجه دارند

این کتاب برای چه کسانی مناسب نیست؟

دانشجویان و پژوهشگرانی که به دنبال یک مرجع تخصصی جامعه‌شناسی پزشکی، انسان‌شناسی پزشکی یا نظریه‌های پیشرفته علوم اجتماعی هستند، به منابع گسترده‌تر و تخصصی‌تری نیاز دارند. این اثر اساساً برای آموزش پرستاری تدوین شده است.

جایگاه کتاب در آموزش پرستاری

این کتاب را باید در گروه منابع پایه و میان‌رشته‌ای آموزش پرستاری قرار داد، نه منابع بالینی یا تخصصی مراقبت. موضوع آن مکمل دروسی مانند پرستاری داخلی و جراحی یا مراقبت‌های ویژه است؛ زیرا به جای تمرکز بر یک بیماری یا مداخله، بخشی از زمینه انسانی، اجتماعی و فرهنگی مراقبت را توضیح می‌دهد.

نگاه شناسنامه

نقطه اصلی کتاب یادآوری یک تمایز ساده اما مهم است: درمان بیماری و مراقبت از بیمار دقیقاً یک چیز نیستند. برای مراقبت از بیمار باید بخشی از جهان اجتماعی و فرهنگی او را نیز فهمید. ارزش این کتاب برای دانشجوی پرستاری در ساختن همین زاویه دید است، نه در جایگزین شدن با منابع تخصصی علوم اجتماعی.