Drive Your Plow Over the Bones of the Dead

معرفی کتاب Drive Your Plow Over the Bones of the Dead

Drive Your Plow Over the Bones of the Dead رمانی جنایی است، اما نه از آن نوع که تمام ارزش خود را بر کشف قاتل بنا کند. اولگا توکارچوک از قالب معمای قتل استفاده می‌کند تا پرسش‌هایی دشوارتر دربارهٔ عدالت، حقوق حیوانات، قدرت نهادها و معیارهایی مطرح کند که بر اساس آن‌ها بعضی صداها جدی گرفته می‌شوند و بعضی دیگر از ابتدا نامعتبر به شمار می‌آیند.

داستان در ناحیه‌ای کوهستانی و کم‌جمعیت در جنوب‌غربی لهستان، نزدیک مرز جمهوری چک، می‌گذرد. بیشتر خانه‌های منطقه در زمستان خالی‌اند و تنها چند نفر در سرمای طولانی آنجا باقی می‌مانند. راوی داستان، یانینا دوشیکو، زنی در آستانهٔ سالمندی است که از خانه‌های تابستانی مراقبت می‌کند، گاهی در مدرسه درس می‌دهد، به طالع‌بینی علاقه دارد و همراه یکی از دوستانش اشعار ویلیام بلیک را ترجمه می‌کند.

یانینا رابطهٔ آسانی با جامعهٔ اطراف خود ندارد. او ترجیح می‌دهد انسان‌ها را با لقب‌هایی که متناسب با ظاهر یا رفتارشان ساخته صدا بزند و نام‌های رسمی را چندان جدی نمی‌گیرد. به حیوانات مانند موجوداتی دارای شخصیت، اراده و حق زندگی نگاه می‌کند و رفتار شکارچیان منطقه را نه تفریح یا سنت، بلکه شکلی از خشونت سازمان‌یافته می‌بیند. همین نگاه سبب می‌شود دیگران او را زنی عجیب، بیمار یا بیش از حد احساساتی بدانند.

ماجرا با مرگ غیرعادی یکی از همسایگان آغاز می‌شود. پس از آن، افراد دیگری که به‌نوعی با شکار و ساختار قدرت محلی ارتباط دارند، در شرایطی مشکوک می‌میرند. یانینا نشانه‌های موجود در صحنه‌های مرگ را با رفتار حیوانات و موقعیت‌های نجومی پیوند می‌دهد و نظریهٔ خود را بارها برای پلیس و مقام‌های محلی توضیح می‌دهد؛ اما کسی حاضر نیست سخنان او را جدی بگیرد.

کتاب از زاویهٔ دید اول‌شخص روایت می‌شود و خواننده جهان را تقریباً به‌طور کامل از دریچهٔ ذهن یانینا می‌بیند. صدای او آمیزه‌ای از طنز تلخ، حساسیت اخلاقی، خشم، بدبینی، خیال‌پردازی و مشاهده‌های دقیق است. او می‌تواند در یک لحظه دربارهٔ وضعیت ستارگان حرف بزند و لحظه‌ای بعد از درد جسمی، شعر بلیک، بی‌رحمی انسان یا رفتار یک حشره نتیجه‌ای فلسفی بگیرد.

توکارچوک با این شیوۀ روایت، مسئلهٔ اعتماد به راوی را به بخشی از مضمون کتاب تبدیل می‌کند. پرسش فقط این نیست که آیا برداشت یانینا از رخدادها درست است؛ پرسش مهم‌تر این است که چرا جامعه بعضی شکل‌های شناخت را معتبر می‌داند و برخی دیگر را، به‌ویژه هنگامی که از زبان زنی سالمند، تنها و ناسازگار بیان می‌شوند، بی‌ارزش تلقی می‌کند.

حضور طالع‌بینی در رمان به معنای دعوت ساده به پذیرش آن نیست. طالع‌بینی برای یانینا هم نظامی برای معنا بخشیدن به جهان است و هم زبانی که از طریق آن می‌کوشد میان رخدادهای پراکنده ارتباط برقرار کند. این نظام گاهی قدرت مشاهدهٔ او را افزایش می‌دهد و گاهی امکان دارد نگاهش را محدود کند. خواننده ناچار است دائماً میان همدلی با او و تردید دربارهٔ نتیجه‌گیری‌هایش حرکت کند.

ویلیام بلیک نیز حضوری تزیینی در داستان ندارد. عنوان کتاب از یکی از «امثال دوزخ» در کتاب The Marriage of Heaven and Hell گرفته شده است و هر فصل با اشاره‌هایی به شعر و جهان فکری بلیک همراه می‌شود. مخالفت بلیک با عقل محدود، اخلاق رسمی و سرکوب نیروی زندگی، با خشم یانینا از نظم مسلط و دفاع او از موجودات بی‌صدا پیوند می‌خورد.

ساختار کتاب دو مسیر را هم‌زمان پیش می‌برد: در سطح نخست، با مجموعه‌ای از مرگ‌های مشکوک و یک تحقیق غیررسمی روبه‌رو هستیم؛ در سطح دوم، رمان به نقد مرزهایی می‌پردازد که انسان میان خود و دیگر موجودات کشیده است. توکارچوک می‌پرسد چرا کشتن یک انسان جنایت شمرده می‌شود، اما کشتن حیوانی برای تفریح می‌تواند قانونی، محترمانه و حتی بخشی از هویت فرهنگی باشد.

نثر کتاب آرام، دقیق و آکنده از انحراف‌های ظاهراً فرعی است. یانینا از مسیر اصلی ماجرا فاصله می‌گیرد تا دربارهٔ بیماری، آب‌وهوا، حشرات، نقشهٔ تولد، نام‌ها یا اخلاق شکار حرف بزند. این فاصله‌گیری‌ها بخش مهمی از شخصیت و جهان‌بینی او هستند؛ بنابراین کتاب با وجود عناصر جنایی، مانند یک تریلر سریع و حادثه‌محور خوانده نمی‌شود.

ترجمهٔ انگلیسی آنتونیا لوید جونز نقش مهمی در انتقال صدای خاص راوی دارد. استفادهٔ غیرمعمول از حروف بزرگ در واژه‌هایی مانند Animals، Ailments یا Night، انتخاب‌های واژگانی نامتعارف و بازگردانی شعرهای بلیک، بخشی از سبک نسخهٔ انگلیسی‌اند. این ویژگی‌ها مطالعهٔ کتاب را برای زبان‌آموزان دشوارتر از یک رمان جنایی معمولی می‌کنند، اما در مقابل تجربه‌ای غنی‌تر از نثر ادبی معاصر در اختیار خواننده می‌گذارند.

Drive Your Plow Over the Bones of the Dead رمانی مستقل است و برای خواندن آن نیازی به شناخت آثار دیگر توکارچوک وجود ندارد. بااین‌حال، مخاطبی که بداند با اثری میان رمان جنایی، کمدی سیاه، افسانهٔ اخلاقی و ادبیات اندیشه روبه‌رو است، احتمالاً ارتباط دقیق‌تری با ساختار غیرمتعارف آن برقرار خواهد کرد.

بررسی کتاب Drive Your Plow Over the Bones of the Dead

امضای اثر

امضای اصلی کتاب در تبدیل «نامعتبر بودن راوی» از یک شگرد جنایی به مسئله‌ای سیاسی و اخلاقی است. یانینا فقط به این دلیل نادیده گرفته نمی‌شود که نظریه‌هایش نامتعارف‌اند؛ سن، جنسیت، تنهایی، بیماری و دفاع بی‌ملاحظه‌اش از حیوانات نیز سبب می‌شوند دیگران از ابتدا او را شایستهٔ شنیده‌شدن ندانند.

توکارچوک خواننده را در موقعیتی ناراحت‌کننده قرار می‌دهد. بعضی ادعاهای یانینا عجیب، افراطی یا اثبات‌ناپذیر به نظر می‌رسند، اما بسیاری از اعتراض‌های اخلاقی او کاملاً قابل‌دفاع‌اند. اگر او در شیوۀ استدلال خود نامتعارف است، آیا می‌توان به همین دلیل بی‌عدالتی‌هایی را که می‌بیند نادیده گرفت؟ کتاب این فاصله میان نامتعارف‌بودن گوینده و درستی احتمالی سخن او را به مرکز روایت می‌آورد.

عنوان رمان نیز نشان‌دهندهٔ همین روحیه است. عبارت برگرفته از ویلیام بلیک، تصویر حرکت‌کردن بر بقایای نظمی مرده را پیش می‌کشد؛ نظمی که اقتدار خود را طبیعی و تغییرناپذیر جلوه می‌دهد. یانینا در برابر چنین نظمی ایستاده است، حتی اگر شیوهٔ مقاومت او با معیارهای پذیرفته‌شده هماهنگ نباشد.

نقاط قوت کتاب:

خلق یکی از متمایزترین صداهای روایی در ادبیات جنایی معاصر
ترکیب سنجیدهٔ معمای قتل، کمدی سیاه و رمان فلسفی
نقد صریح انسان‌محوری و عادی‌سازی خشونت علیه حیوانات
پرداخت متفاوت به سالمندی، تنهایی و نامرئی‌شدن اجتماعی زنان
استفادهٔ معنادار از شعر و جهان فکری ویلیام بلیک
فضاسازی مؤثر زمستانی در منطقۀ مرزی لهستان و جمهوری چک
حفظ ابهام میان بصیرت، خرافه، حساسیت و وسواس
طنز تلخی که از سنگینی موضوعات اخلاقی می‌کاهد
پایان‌بندی‌ای که عناصر پراکندهٔ روایت را دوباره معنا می‌کند
ترجمهٔ انگلیسی دقیق و صاحب‌سبک آنتونیا لوید جونز

محدودیت‌های کتاب

Drive Your Plow Over the Bones of the Dead با وجود ظاهر جنایی، تریلری سریع و متکی بر عملیات پلیسی نیست. بخش قابل‌توجهی از کتاب به تک‌گویی‌های یانینا دربارهٔ طالع‌بینی، حیوانات، بیماری و فلسفهٔ شخصی او اختصاص دارد. خواننده‌ای که تنها به دنبال تعقیب سرنخ‌ها و کشف مجرم باشد، ممکن است ریتم کتاب را کند یا منحرف‌شونده احساس کند.

موضع اخلاقی رمان دربارهٔ شکار و حقوق حیوانات پنهان نیست. در بخش‌هایی، روایت از ابهام ادبی فاصله می‌گیرد و به بیانیه‌ای صریح علیه شکار، گوشت‌خواری و پیوند قدرت محلی با خشونت تبدیل می‌شود. این صراحت برای بعضی خوانندگان نیروی اصلی کتاب و برای بعضی دیگر نوعی جهت‌دهی مستقیم خواهد بود.

شخصیت‌های مردی که نمایندهٔ قدرت، شکار یا نهادهای رسمی‌اند، همیشه به‌اندازهٔ یانینا پیچیدگی روان‌شناختی ندارند. برخی از آن‌ها عمداً به تیپ‌های اخلاقی نزدیک می‌شوند. این انتخاب با ساختار افسانه‌وار و کمدی سیاه اثر هماهنگ است، اما از واقع‌گرایی و چندلایگی بعضی شخصیت‌های فرعی می‌کاهد.

طالع‌بینی نیز می‌تواند مانعی برای بخشی از مخاطبان باشد. رمان از خواننده نمی‌خواهد لزوماً به آن ایمان بیاورد، اما برای ورود به ذهن یانینا باید مدت زیادی با تحلیل‌های نجومی او همراه شد. کسانی که با این موضوع ارتباطی ندارند ممکن است بعضی بخش‌ها را فرساینده ببینند.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب برای خوانندگانی مناسب است که از رمان‌های جنایی ادبی، راویان نامتعارف، طنز سیاه و داستان‌هایی با موضع اخلاقی روشن لذت می‌برند. علاقه‌مندان به ادبیات زیست‌محیطی، حقوق حیوانات، نقد ساختارهای قدرت و رمان‌هایی که مرز میان عقل و جنون را بررسی می‌کنند نیز مخاطبان اصلی آن هستند.

این اثر برای کسانی که به شخصیت‌های زن سالمند و پیچیده، فضاهای سرد و روستایی، شعر ویلیام بلیک و ادبیات اروپای مرکزی علاقه دارند، انتخاب قابل‌توجهی است. خوانندگان آثار دیگر توکارچوک نیز در این رمان همان علاقهٔ او به عبور از مرزهای ژانر و زیر سؤال بردن دسته‌بندی‌های تثبیت‌شده را خواهند یافت.

این کتاب برای چه کسانی مناسب نیست؟

اگر به دنبال یک معمای پلیسی کلاسیک، روایت کاملاً واقع‌گرا یا داستانی پرحادثه با ریتم ثابت هستید، این کتاب ممکن است انتخاب مناسبی نباشد. طالع‌بینی و تک‌گویی‌های فلسفی بخشی جدایی‌ناپذیر از روایت‌اند و نمی‌توان آن‌ها را حاشیه‌ای دانست.

کتاب برای خوانندگان حساس به مرگ و آزار حیوانات نیز ممکن است ناراحت‌کننده باشد. هرچند رمان با خشونت علیه حیوانات همدل نیست، صحنه‌ها و پیامدهای شکار را پنهان نمی‌کند.

همچنین خواننده‌ای که از راویان قضاوت‌گر، عصبی یا بالقوه نامطمئن فاصله می‌گیرد، احتمالاً برقراری ارتباط با یانینا را دشوار خواهد یافت.

جایگاه کتاب در میان آثار مشابه

از نظر حضور یک زن منزوی و نامتعارف در مرکز معمایی سرد و پیچیده، کتاب با Miss Smilla’s Feeling for Snow اثر پیتر هوگ قابل‌مقایسه است؛ اما رمان توکارچوک کمتر بر علم و توطئه و بیشتر بر اخلاق، حیوانات و اعتبار اجتماعی راوی تمرکز دارد.

در مقایسه با The Vegetarian اثر هان کانگ، هر دو کتاب خشونت پنهان در رابطۀ انسان با حیوان، بدن و نظم اجتماعی را بررسی می‌کنند. The Vegetarian فشرده‌تر، روان‌شناختی‌تر و هولناک‌تر است؛ درحالی‌که Drive Your Plow از طنز، معمای قتل و صدای مستقیم راوی بهره می‌برد.

در میان آثار خود توکارچوک، Flights ساختاری پراکنده‌تر و تجربه‌گراتر دارد و The Books of Jacob اثری