تربیت بدنی و ورزش معلولین

معرفی کتاب تربیت بدنی و ورزش معلولین

کتاب تربیت بدنی و ورزش معلولین منبعی دانشگاهی برای آشنایی با انواع معلولیت و ملاحظات مرتبط با فعالیت بدنی و ورزش است. اثر از تعریف و علل معلولیت آغاز می‌کند و سپس طیف متنوعی از اختلالات جسمی و حرکتی، حسی، ذهنی و رفتاری را بررسی می‌کند.

رویکرد کتاب بر این مبنا شکل گرفته است که معلولیت را نمی‌توان صرفاً به یک محدودیت جسمانی یا حسی تقلیل داد. وضعیت عملکردی فرد می‌تواند بر مشارکت اجتماعی، استقلال و امکان حضور او در فعالیت‌های بدنی اثر بگذارد و تربیت بدنی سازگارشده یکی از حوزه‌هایی است که باید با شناخت این تفاوت‌ها طراحی شود.

اختلالات جسمی و حرکتی

بخش مهمی از کتاب به اختلالات جسمی و حرکتی اختصاص دارد. قطع عضو و نقص عضو، ضایعه نخاعی، اسکلروز چندگانه، فلج مغزی و پارکینسون از موضوعاتی هستند که در این بخش مطرح می‌شوند.

وجود این مباحث به دانشجوی علوم ورزشی کمک می‌کند پیش از ورود به طراحی یا اجرای فعالیت بدنی، با ویژگی‌های کلی شرایطی آشنا شود که می‌توانند توانایی حرکت و مشارکت فرد را تحت تأثیر قرار دهند.

اختلالات حسی و ارتوپدی

کتاب اختلالات حسی را نیز در دامنه خود قرار داده است و به ناشنوایی و کم‌شنوایی و اختلالات حسی دوگانه می‌پردازد. همچنین بخشی برای اختلالات ارتوپدی، عضلانی و اسکلتی در نظر گرفته شده است.

این گستردگی نشان می‌دهد که اثر صرفاً درباره ورزش‌های ویژه افراد دارای معلولیت نیست؛ بلکه ابتدا تلاش می‌کند شناختی از گروه‌های مختلف و نیازهای متفاوت آنان در اختیار دانشجوی تربیت بدنی قرار دهد.

بیماری‌های مزمن و سالمندی

دامنه مطالب به برخی اختلالات و بیماری‌های مزمن مانند آسم، برونشیت، فیبروز کیستیک، دیابت و آمفیزم نیز گسترش یافته و سالمندان نیز در بخشی مستقل مورد توجه قرار گرفته‌اند.

این انتخاب موضوعی باعث شده است مفهوم سازگارسازی فعالیت بدنی در کتاب گسترده‌تر از تعریف محدود معلولیت جسمی در نظر گرفته شود.

اختلالات ذهنی و رفتاری

بخش دیگری از کتاب به کم‌توانی ذهنی، سندرم داون، اختلالات یادگیری، اختلالات طیف اوتیسم، اختلال هماهنگی رشدی و اختلال کم‌توجهی ـ بیش‌فعالی اختصاص دارد.

در نتیجه، خواننده با گروه‌هایی مواجه می‌شود که نیازهای آنان در محیط تربیت بدنی ممکن است فقط به تغییر شدت تمرین یا تجهیزات محدود نباشد و شیوه آموزش، ارتباط و سازمان‌دهی فعالیت نیز اهمیت پیدا کند.

ساختار و سطح کتاب

مطالب در چهار بخش اصلی سازمان یافته‌اند: تعاریف و علل، اختلالات جسمی و حرکتی، اختلالات ذهنی و رفتاری و بخشی با عنوان معلولین اجتماعی. ساختار موضوع‌محور کتاب امکان مطالعه جداگانه هر گروه را نیز فراهم می‌کند.

سطح اثر دانشگاهی و مقدماتی تا میانی است و بیش از همه برای دانشجویان تربیت بدنی و علوم ورزشی و رشته‌های مرتبط مناسب است. کتاب زمینه‌ای نسبتاً گسترده برای شناخت گروه‌های مختلف فراهم می‌کند، اما برای طراحی تخصصی برنامه تمرینی یا مداخله توان‌بخشی در هر اختلال باید از منابع اختصاصی‌تر نیز استفاده شود.

درباره نویسندگان

کتاب حاصل همکاری حسن دانشمندی، محمد کریمی‌زاده اردکانی، هما نادری‌فر و محمدحسن کردی اشکذری است. جهت‌گیری اثر آموزشی و دانشگاهی است و نویسندگان کوشیده‌اند شناخت معلولیت و محدودیت‌های عملکردی را با نیازهای دانشجویان تربیت بدنی و علوم ورزشی پیوند دهند.

بررسی کتاب تربیت بدنی و ورزش معلولین

ویژگی اصلی کتاب، گستردگی دامنه آن است. نویسندگان به جای تمرکز بر یک نوع معلولیت یا یک رشته ورزشی، مجموعه متنوعی از شرایط جسمی، حرکتی، حسی، ذهنی و رفتاری را در یک منبع دانشگاهی گردآوری کرده‌اند. برای دانشجویی که نخستین‌بار وارد حوزه تربیت بدنی سازگارانه می‌شود، چنین ساختاری می‌تواند نقشه‌ای اولیه از تنوع نیازهای این حوزه ایجاد کند.

در مقابل، همین گستردگی باعث می‌شود کتاب را نباید مرجع تخصصی برای نسخه‌نویسی تمرین، توان‌بخشی یا طراحی برنامه برای هر یک از شرایط مطرح‌شده دانست. نیازهای فرد دارای ضایعه نخاعی با فرد مبتلا به پارکینسون، فرد دارای اختلال طیف اوتیسم یا ورزشکار دارای قطع عضو یکسان نیست و هر کدام به دانش تخصصی‌تر نیاز دارند.

امضای اثر

شناخت طیف گسترده معلولیت‌ها پیش از ورود به سازگارسازی فعالیت بدنی و ورزش.

نقاط قوت کتاب

• پوشش طیف گسترده‌ای از اختلالات جسمی، حرکتی، حسی، ذهنی و رفتاری.
• ساختار موضوع‌محور و مناسب برای استفاده دانشگاهی.
• پرداخت مستقل به قطع عضو، ضایعه نخاعی، فلج مغزی، پارکینسون و اختلالات حسی.
• توجه به کم‌توانی ذهنی، سندرم داون، اوتیسم، DCD و ADHD.
• مناسب برای ایجاد شناخت اولیه از تنوع افراد و نیازها در تربیت بدنی سازگارانه.
• تأکید بر نقش ورزش در مشارکت و سازگاری افراد دارای معلولیت.

محدودیت‌های کتاب

• گستردگی موضوعات اجازه نمی‌دهد همه اختلالات با عمق یک منبع تخصصی بررسی شوند.
• برای نسخه‌نویسی تمرین و توان‌بخشی هر اختلال، منابع اختصاصی و شواهد جدیدتر مورد نیاز است.
• بخشی از اصطلاحات و طبقه‌بندی‌های حوزه معلولیت با گذر زمان تغییر کرده‌اند و بهتر است در کنار ادبیات و راهنماهای جدید مطالعه شوند.
• قرار دادن موضوعاتی مانند بزهکاری، اعتیاد، متکدیان و محکومان زندان ذیل عنوان «معلولین اجتماعی» با مفهوم امروزی معلولیت همخوانی کامل ندارد و باید در بستر رویکرد و زمان تألیف کتاب تفسیر شود.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

• دانشجویان تربیت بدنی و علوم ورزشی.
• دانشجویان حرکات اصلاحی و حوزه‌های مرتبط با فعالیت بدنی سازگارانه.
• مربیانی که می‌خواهند شناخت مقدماتی از گروه‌های مختلف افراد دارای معلولیت به دست آورند.
• خوانندگانی که به دنبال یک منبع دانشگاهی فارسی با دامنه موضوعی گسترده هستند.

این کتاب برای چه کسانی مناسب نیست؟

برای متخصصی که به دنبال پروتکل دقیق تمرینی، توان‌بخشی بالینی، طبقه‌بندی تخصصی ورزش پارالمپیک یا برنامه‌ریزی پیشرفته برای یک معلولیت مشخص است، این کتاب به‌تنهایی کافی نیست. در چنین کاربردهایی باید به منابع تخصصی‌تر و شواهد جدید هر حوزه مراجعه کرد.

جایگاه کتاب در میان آثار هم‌موضوع

تربیت بدنی و ورزش معلولین بیشتر یک منبع آموزشی گسترده برای شناخت گروه‌ها و شرایط مختلف است تا راهنمای تخصصی یک رشته ورزشی یا یک نوع معلولیت. از این نظر برای ورود به حوزه مناسب‌تر از زمانی است که خواننده به دنبال پاسخ تخصصی درباره یک اختلال مشخص باشد.

در مقایسه با منابع جامع تربیت بدنی سازگارانه که علاوه بر شناخت معلولیت‌ها به سنجش، رشد حرکتی، طراحی آموزشی، آمادگی جسمانی و سازگارسازی فعالیت‌های ورزشی می‌پردازند، تمرکز این کتاب بیشتر بر شناخت گروه‌ها و ویژگی‌های مرتبط با آنان است.

نگاه شناسنامه

ارزش کتاب در نشان دادن تنوع افرادی است که فعالیت بدنی برای آنان باید متناسب‌سازی شود. مهم‌ترین ملاحظه نیز به همین گستردگی مربوط است: شناخت یک معلولیت آغاز کار است، نه نسخه تمرینی. کتاب برای ایجاد پایه نظری و آشنایی دانشگاهی مفید است، اما طراحی فعالیت ایمن و مؤثر برای هر فرد به ارزیابی و دانش اختصاصی همان شرایط نیاز دارد.