The Last Cuentista

معرفی کتاب The Last Cuentista اثر Donna Barba Higuera

The Last Cuentista نوشته دانا باربا ایگوئرا (Donna Barba Higuera)، رمانی علمی‌تخیلی درباره داستان‌گویی، حافظه و اهمیت حفظ هویت فرهنگی است. شخصیت اصلی کتاب، پترا پنیا، دختری است که رؤیای قصه‌گو شدن مانند مادربزرگش را در سر دارد؛ اما زمانی که یک جرم آسمانی زمین را در آستانه نابودی قرار می‌دهد، او همراه خانواده‌اش برای آغاز زندگی در سیاره‌ای دیگر انتخاب می‌شود.

پترا و دیگر مسافران باید بخش عمده سفر را در خواب مصنوعی بگذرانند. وقتی او صدها سال بعد بیدار می‌شود، جهانی که قرار بود ادامه تمدن انسانی باشد دیگر همان چیزی نیست که خانواده‌اش برای آن زمین را ترک کردند.

جهانی که گذشته را حذف کرده است

در فاصله سفر، گروهی موسوم به Collective کنترل جامعه را در دست گرفته‌اند. هدف آن‌ها ایجاد جهانی یکدست و عاری از اختلاف است؛ اما این نظم با حذف تفاوت‌های فردی، گذشته و بخش‌هایی از حافظه انسان‌ها همراه شده است.

پترا در چنین جامعه‌ای با مسئله‌ای بنیادی روبه‌رو می‌شود: اگر قرار باشد برای ساختن آینده، گذشته انسان پاک شود، چه چیزی از هویت او باقی خواهد ماند؟ این پرسش علمی‌تخیلی به محور فرهنگی کتاب تبدیل می‌شود و داستان را فراتر از ماجرای بقا در سیاره‌ای جدید می‌برد.

قصه‌های مادربزرگ و حافظه پترا

آنچه پترا را از بسیاری از افراد پیرامونش متمایز می‌کند، ارتباط او با داستان‌های گذشته است. cuentos یا قصه‌هایی که از مادربزرگش شنیده، بخشی از حافظه شخصی و فرهنگی او هستند و در جهانی که گذشته را مسئله‌ای خطرناک می‌بیند، حفظ همین داستان‌ها اهمیت تازه‌ای پیدا می‌کند.

ایگوئرا عناصر فولکلور و سنت قصه‌گویی مکزیکی را درون یک جهان علمی‌تخیلی قرار می‌دهد. در نتیجه، داستان‌های قدیمی چیزی در برابر فناوری نیستند؛ آن‌ها یکی از ابزارهایی هستند که به پترا کمک می‌کنند انسانیت، تخیل و پیوند خود با گذشته را حفظ کند.

داستان‌گویی به‌عنوان مقاومت

The Last Cuentista از قصه‌گویی فقط به‌عنوان موضوعی فرهنگی استفاده نمی‌کند. روایت کردن داستان در جهان کتاب به عملی برای حفظ تفاوت تبدیل می‌شود. Collective به دنبال جامعه‌ای است که افراد آن مطابق الگویی واحد زندگی کنند؛ در مقابل، قصه‌ها حامل تجربه‌های متفاوت، حافظه نسل‌ها و امکان تصور جهان‌هایی غیر از نظم موجود هستند.

به همین دلیل، توانایی پترا در به خاطر آوردن و بازگفتن داستان‌ها با مسئله آزادی او پیوند می‌خورد. آنچه در ابتدا میراثی خانوادگی به نظر می‌رسد، به‌تدریج ارزش اجتماعی و حتی سیاسی پیدا می‌کند.

علمی‌تخیلی در کنار فولکلور مکزیکی

یکی از ویژگی‌های متمایز کتاب، کنار هم قرار دادن دو حوزه ظاهراً متفاوت است: سفر فضایی، خواب مصنوعی و مهندسی جامعه در یک سو و cuentos، افسانه‌ها و حافظه فرهنگی در سوی دیگر. این دو بخش در داستان جدا از یکدیگر باقی نمی‌مانند؛ آینده‌ای که کتاب تصویر می‌کند دقیقاً از طریق رابطه خود با گذشته معنا پیدا می‌کند.

در نتیجه، The Last Cuentista فقط داستان مهاجرت انسان به سیاره‌ای دیگر نیست. پرسش اصلی کتاب این است که انسان هنگام ساختن یک تمدن تازه چه چیزهایی از تمدن قبلی را باید با خود ببرد و اگر داستان‌ها، خاطرات و تفاوت‌ها حذف شوند، آیا آنچه باقی می‌ماند هنوز جامعه‌ای انسانی است؟

سطح و مخاطب کتاب

The Last Cuentista برای مخاطب کودک و نوجوان نوشته شده، اما موضوعات آن به ماجراجویی فضایی محدود نیست. حافظه جمعی، اقتدارگرایی، هویت فرهنگی، همسان‌سازی و ارزش روایت از لایه‌های مهم کتاب هستند. زبان و ساختار داستان برای مخاطب نوجوان قابل‌دنبال‌کردن است، در حالی که مضمون‌های آن امکان خوانش و بحث در سطحی گسترده‌تر را فراهم می‌کنند.

درباره نویسنده

Donna Barba Higuera نویسنده آمریکایی ادبیات کودک و نوجوان است. نخستین رمان او، Lupe Wong Won't Dance، کتاب افتخار Pura Belpré در سال 2021 شد. The Last Cuentista نیز در سال 2022 مدال Newbery و جایزه Pura Belpré Children's Author Award را دریافت کرد. هویت لاتین، خانواده، فرهنگ و قرار دادن شخصیت‌های جوان در موقعیت‌های غیرمعمول از عناصر قابل‌تشخیص آثار او هستند.

بررسی کتاب The Last Cuentista

امضای اثر

علم انسان را به جهانی تازه می‌رساند؛ قصه‌ها به او یادآوری می‌کنند چرا هنوز انسان است.

نقاط قوت کتاب

• ترکیب خلاقانه علمی‌تخیلی با سنت قصه‌گویی مکزیکی
• پیوند منسجم حافظه با هویت فردی و فرهنگی
• استفاده معنادار از داستان‌گویی به‌عنوان ابزار مقاومت
• طرح مسئله همسان‌سازی بدون پیچیده کردن بیش از حد روایت نوجوان
• جهان‌سازی در خدمت مضمون اصلی کتاب

محدودیت‌های کتاب

• برخی سازوکارهای جامعه آینده نسبت به علمی‌تخیلی بزرگسال ساده‌تر پرداخت شده‌اند.
• خواننده‌ای که انتظار علمی‌تخیلی سخت و متکی بر جزئیات علمی دارد، تمرکز کتاب را بیشتر فرهنگی و انسانی خواهد یافت.
• بعضی ایده‌های بزرگ سیاسی و اجتماعی متناسب با گروه مخاطب با جزئیات محدودی بررسی می‌شوند.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

• نوجوانان علاقه‌مند به علمی‌تخیلی و پادآرمان‌شهر
• خوانندگان داستان‌های مربوط به حافظه و هویت
• علاقه‌مندان به فولکلور و فرهنگ مکزیکی
• مخاطبان داستان‌های مربوط به کنترل اجتماعی و مقاومت
• خوانندگانی که به نقش قصه‌ها در حفظ فرهنگ علاقه دارند

این کتاب برای چه کسانی مناسب نیست؟

برای مخاطبی که علمی‌تخیلی سخت با تمرکز گسترده بر فناوری، فیزیک و جزئیات فنی سفر فضایی می‌خواهد، The Last Cuentista انتخاب اول نیست. فناوری بستر داستان است؛ مسئله اصلی کتاب حافظه، فرهنگ، هویت و داستان‌گویی است.

جایگاه کتاب در میان آثار هم‌موضوع

The Last Cuentista از الگوهای آشنای علمی‌تخیلی نوجوان مانند نابودی زمین، سفر به سیاره‌ای جدید و جامعه اقتدارگرا استفاده می‌کند، اما هویت خود را از پرسشی متفاوت می‌گیرد: انسان برای شروع دوباره به چه چیزی از گذشته نیاز دارد؟ پاسخ کتاب فقط دانش و فناوری نیست. افسانه‌ها، خاطرات خانوادگی و داستان‌هایی که نسل‌ها منتقل کرده‌اند نیز بخشی از آن چیزی هستند که تمدن انسانی را می‌سازد.

نگاه شناسنامه

ایده مهم The Last Cuentista در تقابل ساده گذشته و آینده نیست؛ در این است که آینده بدون حافظه چه ارزشی دارد. Collective می‌خواهد با حذف تفاوت‌ها جهانی بدون تعارض بسازد، اما بهای این نظم، پاک کردن همان تجربه‌هایی است که انسان‌ها را از یکدیگر متمایز می‌کنند. در این جهان، قصه‌گویی پترا سرگرمی نیست؛ روشی برای حفظ حق انسان در به یاد آوردن، متفاوت بودن و تصور کردن است.