راهبردهای فراگیری برای یادگیری در تربیت بدنی

معرفی کتاب راهبردهای فراگیری برای یادگیری در تربیت بدنی

کتاب «راهبردهای فراگیری برای یادگیری در تربیت بدنی» منبعی تخصصی درباره طراحی همگانی برای یادگیری یا UDL در محیط تربیت بدنی است. لورن جی. لیبرمن، میشل گرنیر، الی برایان و کاترینا آرنت در این اثر نشان می‌دهند چگونه می‌توان کلاس، برنامه درسی، شیوه آموزش و ارزشیابی را از ابتدا به‌گونه‌ای طراحی کرد که دانش‌آموزان با توانایی‌ها و نیازهای متفاوت فرصت واقعی برای مشارکت و یادگیری داشته باشند.

رویکرد کتاب با سازگارکردن موردی یک فعالیت پس از مواجهه با مشکل تفاوت دارد. در طراحی همگانی برای یادگیری، تفاوت‌های میان فراگیران از مرحله طراحی برنامه در نظر گرفته می‌شوند؛ بنابراین معلم از ابتدا راه‌های متنوعی برای مشارکت، دریافت اطلاعات و نشان‌دادن یادگیری پیش‌بینی می‌کند.

طراحی همگانی برای یادگیری در تربیت بدنی چیست؟

بخش نخست کتاب مفهوم Universal Design for Learning را معرفی می‌کند و توضیح می‌دهد چگونه اصولی که برای کاهش موانع دسترسی شکل گرفته‌اند می‌توانند به طراحی محیط یادگیری در تربیت بدنی منتقل شوند.

در این رویکرد، هدف پایین‌آوردن سطح انتظار از دانش‌آموز نیست؛ بلکه کاهش موانع غیرضروری و ایجاد مسیرهای مختلف برای رسیدن به اهداف آموزشی است. تجهیزات، محیط، شیوه ارائه دستورالعمل، فعالیت و نحوه پاسخ‌دادن فراگیر می‌توانند متناسب با تنوع کلاس طراحی شوند.

کاربرد اصول UDL در کلاس تربیت بدنی

کتاب اصول طراحی همگانی را به محیط عملی تربیت بدنی منتقل می‌کند. معلم باید اهداف آموزشی را مشخص کند و سپس بررسی کند که آیا نحوه ارائه محتوا، سازمان‌دهی محیط یا شیوه اجرای فعالیت برای بخشی از دانش‌آموزان مانع غیرضروری ایجاد می‌کند یا خیر.

این نگاه به‌ویژه در کلاس‌هایی اهمیت دارد که دانش‌آموزان از نظر توانایی حرکتی، حسی، شناختی، تجربه قبلی یا شیوه یادگیری تفاوت دارند.

ارزشیابی در آموزش فراگیر

یکی از محورهای کتاب، ارتباط ارزشیابی با طراحی همگانی برای یادگیری است. اگر دانش‌آموزان در شیوه دریافت و پردازش اطلاعات تفاوت دارند، روش نشان‌دادن آموخته‌های آنان نیز نباید بدون ضرورت به یک قالب واحد محدود شود.

کتاب به معلم کمک می‌کند میان هدف اصلی یادگیری و شکل ارائه پاسخ تمایز قائل شود و ارزشیابی را به بخشی از فرایند فراگیرسازی آموزش تبدیل کند.

دانش‌آموزان دارای معلولیت‌های شدید و چندگانه

اثر به‌طور مشخص کاربرد چهارچوب UDL را برای دانش‌آموزان دارای معلولیت‌های شدید و چندگانه نیز بررسی می‌کند. این بخش برای معلمان تربیت بدنی سازگارانه اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا مشارکت مؤثر این دانش‌آموزان ممکن است به تغییر در محیط، تجهیزات، دستورالعمل‌ها یا شیوه اجرای فعالیت نیاز داشته باشد.

سنجش میزان فراگیر بودن کلاس تربیت بدنی

کتاب مقیاس Lieberman-Brian Inclusion Rating Scale for Physical Education را نیز معرفی می‌کند. این ابزار برای بررسی رفتارها و اقداماتی طراحی شده است که می‌توانند به مشارکت و احساس فراگیری دانش‌آموزان در کلاس تربیت بدنی کمک کنند.

وجود چنین ابزاری باعث می‌شود مفهوم فراگیرسازی از یک هدف کلی فراتر برود و معلم بتواند درباره کیفیت محیط آموزشی خود به‌صورت ساختارمندتری فکر کند.

از اصول نظری تا طرح درس

نیمه کاربردی کتاب شامل نمونه‌هایی از طراحی درس بر مبنای UDL است. برنامه‌های آموزشی برای دوره ابتدایی و همچنین حوزه‌های ورزش، آمادگی جسمانی، فعالیت‌های تفریحی و فعالیت‌های آبی ارائه می‌شوند تا خواننده ببیند اصول طراحی همگانی چگونه در یک جلسه واقعی تربیت بدنی اجرا می‌شوند.

این نمونه‌ها بیش از آنکه نسخه‌ای ثابت برای همه کلاس‌ها باشند، الگوهایی برای یادگیری فرایند طراحی‌اند؛ معلم باید آنها را با اهداف درس، ویژگی‌های دانش‌آموزان، امکانات و محیط آموزشی خود سازگار کند.

ساختار کتاب راهبردهای فراگیری برای یادگیری در تربیت بدنی

اثر اصلی در ۱۳ فصل تنظیم شده است. فصل‌های نخست به مفهوم UDL، کاربرد دستورالعمل‌های آن در تربیت بدنی، برنامه درسی، ارزشیابی، دانش‌آموزان دارای معلولیت‌های شدید و چندگانه، حمایت و برنامه‌ریزی انتقال و ارزیابی فراگیری می‌پردازند. فصل‌های بعدی کاربرد عملی اصول مشارکت و ارائه را بررسی می‌کنند و مجموعه‌ای از طرح‌های درس برای دوره ابتدایی، ورزش، آمادگی جسمانی، تفریح و فعالیت‌های آبی ارائه می‌دهند.

دستاورد کتاب برای خواننده

خواننده می‌آموزد به‌جای طراحی یک فعالیت برای دانش‌آموز فرضی «متوسط» و اصلاح آن پس از بروز مشکل، از ابتدا تنوع فراگیران را وارد طراحی کند. این تغییر نگاه می‌تواند به انتخاب بهتر تجهیزات، دستورالعمل، محیط، روش ارزشیابی و سازمان‌دهی فعالیت‌های تربیت بدنی منجر شود.

سطح کتاب

کتاب در سطح دانشگاهی و کاربردی نوشته شده است. دانشجویان تربیت بدنی سازگارانه، معلمان تربیت بدنی، مربیان ورزش افراد دارای معلولیت و دانشجویان آموزش و علوم ورزشی مخاطبان اصلی آن هستند. ترکیب مبانی نظری با طرح درس‌های عملی، کتاب را برای آموزش دانشگاهی و استفاده حرفه‌ای مناسب کرده است.

درباره نویسندگان

لورن جی. لیبرمن، میشل گرنیر، الی برایان و کاترینا آرنت در حوزه‌های تربیت بدنی سازگارانه، آموزش فراگیر و طراحی آموزشی فعالیت داشته‌اند. تخصص مکمل نویسندگان باعث شده است کتاب میان مبانی طراحی همگانی، نیازهای دانش‌آموزان دارای معلولیت و مسائل عملی کلاس تربیت بدنی ارتباط برقرار کند.

بررسی کتاب راهبردهای فراگیری برای یادگیری در تربیت بدنی

نقطه تمایز «راهبردهای فراگیری برای یادگیری در تربیت بدنی» این است که مسئله فراگیرسازی را از مرحله «اصلاح فعالیت برای یک دانش‌آموز» به مرحله «طراحی فعالیت برای تنوع دانش‌آموزان» منتقل می‌کند. این تفاوت ظاهراً کوچک، منطق آموزشی کتاب را تغییر می‌دهد.

در رویکرد سنتی ممکن است ابتدا یک فعالیت استاندارد طراحی شود و سپس برای دانش‌آموزی که قادر به مشارکت نیست تغییراتی ایجاد شود. UDL پیشنهاد می‌کند معلم از همان ابتدا تنوع توانایی‌های حرکتی، حسی، شناختی و شیوه‌های یادگیری را پیش‌بینی کند و گزینه‌های مختلفی برای مشارکت در برنامه قرار دهد.

مزیت دیگر کتاب، پیوند نظریه با محیط واقعی تربیت بدنی است. نویسندگان فقط درباره عدالت آموزشی یا دسترسی صحبت نمی‌کنند؛ ارزشیابی، طرح درس، تجهیزات، محیط و فعالیت‌های ورزشی مشخص وارد بحث می‌شوند. فصل‌های طرح درس نیز نشان می‌دهند چهارچوب UDL چگونه می‌تواند از سطح مفهوم به طراحی جلسه آموزشی منتقل شود.

با این حال، کتاب را نباید راهنمای تشخیص یا توان‌بخشی افراد دارای معلولیت تلقی کرد. موضوع اصلی آن آموزش و طراحی برنامه درسی است. برای شناخت ویژگی‌های پزشکی، عملکردی یا توان‌بخشی گروه‌های خاص، منابع تخصصی دیگری لازم هستند.

امضای اثر

طراحی کلاس برای تفاوت‌ها، پیش از آنکه تفاوت‌ها به مانع یادگیری تبدیل شوند.

نقاط قوت کتاب

• ارائه چهارچوب منسجم UDL برای تربیت بدنی.
• تغییر تمرکز از سازگارسازی واکنشی به طراحی فراگیر از ابتدا.
• توجه هم‌زمان به مشارکت، آموزش و ارزشیابی.
• پرداختن به دانش‌آموزان دارای معلولیت‌های شدید و چندگانه.
• معرفی ابزار ساختارمند برای ارزیابی فراگیر بودن کلاس تربیت بدنی.
• ارائه نمونه‌های عملی و طرح درس در حوزه‌های مختلف فعالیت بدنی.
• کاربرد مستقیم برای معلمان تربیت بدنی عمومی و سازگارانه.

محدودیت‌های کتاب

• تمرکز اصلی کتاب آموزشی است و جایگزین منابع بالینی یا توان‌بخشی نیست.
• برخی چهارچوب‌ها و استانداردهای آموزشی اثر بر نظام آموزشی ایالات متحده استوارند و در ایران به بومی‌سازی نیاز دارند.
• اجرای کامل UDL ممکن است در کلاس‌های پرجمعیت یا محیط‌های دارای محدودیت تجهیزات به طراحی و خلاقیت بیشتری نیاز داشته باشد.
• طرح درس‌های کتاب باید با سن، توانایی، فرهنگ، امکانات و اهداف برنامه درسی هر محیط آموزشی تطبیق داده شوند.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

• دانشجویان تربیت بدنی سازگارانه.
• معلمان تربیت بدنی مدارس.
• مربیان ورزش افراد دارای معلولیت.
• دانشجویان آموزش و علوم ورزشی.
• طراحان برنامه درسی تربیت بدنی.
• مدرسان و مربیانی که با کلاس‌های دارای تفاوت‌های فردی گسترده کار می‌کنند.

این کتاب برای چه کسانی مناسب نیست؟

برای کسانی که به دنبال کتابی درباره حرکات اصلاحی، درمان ناهنجاری‌های قامتی یا توان‌بخشی آسیب‌های ورزشی هستند، این اثر انتخاب مناسبی نیست. موضوع کتاب آموزش فراگیر و طراحی همگانی برای یادگیری در تربیت بدنی است.

جایگاه کتاب در میان آثار هم‌موضوع

این اثر یک منبع تخصصی در مرز تربیت بدنی سازگارانه، آموزش فراگیر و طراحی برنامه درسی است. نسبت به منابع عمومی ورزش افراد دارای معلولیت، تمرکز کمتری بر طبقه‌بندی معلولیت‌ها و تمرینات اختصاصی دارد و در مقابل، بسیار بیشتر بر چگونگی طراحی محیط یادگیری و درس تربیت بدنی تمرکز می‌کند.

همچنین باید آن را از کتاب «راهبردها برای فراگیرسازی تربیت بدنی برای همه» متمایز کرد. هر دو به آموزش فراگیر مربوط‌اند، اما کتاب حاضر مشخصاً حول چهارچوب Universal Design for Learning و طراحی آموزش بر اساس UDL سازمان یافته است.

نگاه شناسنامه

ارزش کتاب در تغییر نقطه شروع معلم است: به‌جای پرسیدن «برای این دانش‌آموز چه تغییری ایجاد کنم؟»، می‌پرسد «چگونه درس را از ابتدا طوری طراحی کنم که افراد بیشتری بتوانند در آن مشارکت کنند؟». برای معلم و دانشجوی تربیت بدنی سازگارانه، همین تغییر نگاه می‌تواند از ده‌ها سازگارسازی پراکنده ارزشمندتر باشد.