فعالیت هایی برای رشد مهارتهای حرکتی درشت

معرفی کتاب فعالیت‌هایی برای رشد مهارت‌های حرکتی درشت

کتاب فعالیت‌هایی برای رشد مهارت‌های حرکتی درشت اثر جودن لاین اسمیت با ترجمه ربابه رستمی، زینب حاتمی بهمن‌بگلو و مونا رضایی، راهنمایی عملی برای تقویت حرکت‌های پایه و مهارت‌های درشت کودکان در سال‌های نخست زندگی است. کتاب بیش از آنکه یک متن صرفاً نظری درباره رشد حرکتی باشد، مجموعه‌ای از فعالیت‌ها، بازی‌ها، ایده‌های آموزشی و چک‌لیست‌های کاربردی را برای کار با کودکان ارائه می‌کند.

دامنه فعالیت‌ها از آگاهی بدنی و برنامه‌ریزی حرکتی آغاز می‌شود و به حرکت‌های جابه‌جایی، مهارت‌های توپی، بازی با وسایل، فعالیت‌های حسی، بازی خلاقانه، مسیرهای مانع و مسابقات امدادی می‌رسد. بخش‌های مربوط به کودکان ۱۸ تا ۶۰ ماه نیز به مربی یا والد کمک می‌کنند انتظارات حرکتی را با مرحله رشد کودک هماهنگ‌تر ببیند.

آگاهی بدنی و برنامه‌ریزی حرکت

بخش‌های ابتدایی کتاب به آگاهی بدنی، برنامه‌ریزی حرکتی، یکپارچگی دوطرفه، عبور از خط میانی بدن و آگاهی لامسه می‌پردازند. این مهارت‌ها زمینه اجرای بسیاری از فعالیت‌های پیچیده‌تر مانند دویدن، پریدن، گرفتن توپ یا حرکت هماهنگ دو سمت بدن را فراهم می‌کنند.

کتاب تلاش می‌کند این مفاهیم را از حالت نظری خارج کند و آن‌ها را در قالب فعالیت‌هایی قابل اجرا برای کودکان ارائه دهد؛ بنابراین کاربرد آن برای محیط‌های پیش‌دبستانی و آموزش حرکت پررنگ است.

رشد مهارت‌های حرکتی در کودکان ۱۸ تا ۶۰ ماه

در بخش رشد دوران کودکی اولیه، چک‌لیست‌هایی برای مهارت‌های حرکتی درشت ارائه شده و دوره‌های ۱۸ تا ۲۴ ماه، ۲۴ تا ۳۶ ماه، ۳۶ تا ۴۸ ماه و ۴۸ تا ۶۰ ماه از یکدیگر تفکیک شده‌اند.

این تقسیم‌بندی برای مشاهده روند پیشرفت کودک مفید است، اما نباید به‌عنوان ابزار تشخیص بالینی استفاده شود. سرعت رشد کودکان متفاوت است و در صورت نگرانی درباره تأخیر حرکتی، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری از تطبیق ساده با یک فهرست سنی دارد.

آگاهی فضایی و حرکت خلاقانه

فعالیت‌های مربوط به آگاهی فضایی و بدنی، شعر و آهنگ همراه با حرکت، ساختن شکل‌ها با بدن، کارت‌های حرکتی و بازی با روبان، حرکت را با تخیل و بازی ترکیب می‌کنند.

این بخش برای آموزش کودکان کم‌سن اهمیت دارد؛ زیرا فعالیت حرکتی در این دوره زمانی جذاب‌تر و قابل تکرارتر می‌شود که در قالب بازی، داستان، موسیقی یا تقلید ارائه شود.

مهارت‌های جابه‌جایی

کتاب مجموعه‌ای از فعالیت‌ها برای راه‌رفتن، دویدن، پریدن، لی‌لی‌کردن، جست‌زدن و ترکیب الگوهای جابه‌جایی ارائه می‌کند. این مهارت‌ها از پایه‌های مهم حرکت در بازی و بسیاری از رشته‌های ورزشی محسوب می‌شوند.

تنوع تمرین‌ها به مربی اجازه می‌دهد یک مهارت را فقط به شکل تکرار مکانیکی آموزش ندهد و از مسیرها، بازی‌ها و موقعیت‌های مختلف برای تمرین استفاده کند.

مهارت‌های توپی و دست‌کاری اشیا

پرتاب، دریافت، غلتاندن، ضربه‌زدن با پا و ضربه‌زدن با دست از جمله فعالیت‌های مرتبط با اشیا در کتاب هستند. کیسه‌های لوبیا، توپ و الگوهای هدف نیز برای ساده‌تر کردن یا متنوع‌کردن تکلیف به کار گرفته می‌شوند.

این فعالیت‌ها علاوه بر کنترل حرکتی، به هماهنگی چشم و دست یا چشم و پا و تنظیم نیرو و جهت حرکت نیاز دارند و می‌توانند مقدمه‌ای برای مهارت‌های ورزشی پیچیده‌تر باشند.

استفاده از وسایل و محیط بازی

کتاب برای وسایلی مانند تجهیزات بالارونده، سرسره، تاب، تونل، اسباب‌بازی‌های چرخ‌دار، چتر، هولاهوپ و طناب پرش نیز ایده‌هایی ارائه می‌کند. این بخش نشان می‌دهد رشد حرکتی لزوماً به تمرین رسمی و تجهیزات ورزشی تخصصی وابسته نیست.

با تغییر محیط و انتخاب وسیله مناسب می‌توان فرصت‌های متنوعی برای تعادل، جابه‌جایی، هماهنگی و کنترل بدن ایجاد کرد.

تجربه‌های حسی و بازی خلاقانه

میزهای حسی با شن، آب، مواد مختلف و فعالیت‌های لمسی در کنار نقاشی، بازی نمایشی، آشپزی و موسیقی در ساختار کتاب حضور دارند. هدف از این بخش‌ها ترکیب تجربه حسی، حرکت و اکتشاف است.

این رویکرد به‌ویژه برای محیط‌های آموزش دوران کودکی مناسب است؛ زیرا حرکت را از یک فعالیت جداگانه به بخشی از بازی و یادگیری روزمره تبدیل می‌کند.

بازی‌ها، موانع و مسابقات امدادی

بخش پایانی کتاب شامل بازی‌ها، مسیرهای مانع و فعالیت‌های امدادی است. این فعالیت‌ها امکان ترکیب چند مهارت را در یک موقعیت فراهم می‌کنند؛ برای مثال کودک ممکن است در یک مسیر، هم بدود، هم از مانع عبور کند، تعادل خود را حفظ کند و شیئی را جابه‌جا کند.

این نوع فعالیت‌ها برای انتقال مهارت‌های منفرد به موقعیت‌های پیچیده‌تر و جذاب‌تر کاربرد دارند و می‌توان آن‌ها را با سطح توانایی گروه تغییر داد.

ساختار و رویکرد کتاب

کتاب از توضیح مفاهیم پایه و چک‌لیست‌های رشد آغاز می‌شود و سپس وارد مجموعه‌ای گسترده از فعالیت‌های عملی می‌شود. بخش‌های عمده آن شامل آگاهی فضایی و بدنی، حرکت خلاقانه، مهارت‌های جابه‌جایی، مهارت‌های توپی، وسایل بازی، فعالیت‌های حسی، بازی خلاقانه و بازی‌ها، موانع و مسابقات امدادی هستند.

سطح و کاربرد کتاب

سطح کتاب مقدماتی و کاربردی است و برای خانواده‌ها، مربیان مهدکودک و پیش‌دبستانی، مربیان ورزش کودکان و دانشجویان رفتار حرکتی قابل استفاده است. اثر برای طراحی فعالیت‌های متنوع مناسب است، اما جای منبع دانشگاهی جامع رشد حرکتی یا ارزیابی تخصصی کودکان دارای تأخیر یا اختلال حرکتی را نمی‌گیرد.

درباره نویسنده

جودن لاین اسمیت نویسنده و گردآورنده اثر اصلی Activities for Gross Motor Skills Development است. کتاب اصلی در سال ۲۰۰۳ توسط Teacher Created Resources منتشر شده و با تمرکز بر کودکان خردسال، مجموعه‌ای از فعالیت‌های عملی برای تقویت آگاهی بدنی و مهارت‌های حرکتی درشت فراهم می‌کند.

بررسی کتاب فعالیت‌هایی برای رشد مهارت‌های حرکتی درشت

نقطه قوت اصلی کتاب، تبدیل مفاهیم رشد حرکتی به فعالیت‌هایی است که می‌توان واقعاً با کودک اجرا کرد. اثر به جای محدود شدن به تعریف مهارت‌های بنیادی، برای دویدن، پریدن، پرتاب، گرفتن، تعادل، آگاهی فضایی و بسیاری از مؤلفه‌های دیگر نمونه‌های متنوعی پیشنهاد می‌کند.

این کاربردی‌بودن، کتاب را برای مربی پیش‌دبستانی یا والد مفید می‌کند؛ اما باید میان «فعالیت برای رشد مهارت» و «ارزیابی یا درمان اختلال حرکتی» تفاوت قائل شد. چک‌لیست‌ها و تمرین‌های کتاب ابزار آموزشی هستند و جای ارزیابی رشد توسط متخصص را نمی‌گیرند.

امضای اثر

تبدیل مهارت‌های حرکتی درشت کودکان به مجموعه‌ای گسترده از بازی‌ها و فعالیت‌های قابل اجرا.

نقاط قوت کتاب

• ارائه تعداد زیادی فعالیت عملی برای کودکان خردسال.
• پوشش مهارت‌های جابه‌جایی، پرتاب، دریافت، غلتاندن و ضربه‌زدن.
• توجه به آگاهی بدنی، فضایی، لامسه و هماهنگی دوطرفه.
• تفکیک برخی انتظارات حرکتی در فاصله ۱۸ تا ۶۰ ماهگی.
• استفاده از بازی، موسیقی، حرکت خلاقانه و فعالیت‌های نمایشی.
• ارائه ایده برای استفاده از تجهیزات ساده و محیط بازی.
• کاربرد مستقیم برای مربیان پیش‌دبستانی و ورزش کودکان.

محدودیت‌های کتاب

• اثر اصلی در سال ۲۰۰۳ منتشر شده و برای مباحث علمی رشد حرکتی باید با منابع جدیدتر تکمیل شود.
• چک‌لیست‌های کتاب نباید جای ابزارهای استاندارد غربالگری یا ارزیابی رشد حرکتی را بگیرند.
• کتاب برای تشخیص یا درمان اختلالات حرکتی و رشدی طراحی نشده است.
• تمرکز اصلی بر کودکان خردسال و سال‌های اولیه رشد است و رشد حرکتی در سنین بالاتر را پوشش نمی‌دهد.
• برخی فعالیت‌ها بسته به سن، محیط و توانایی کودک به تعدیل و نظارت بزرگسال نیاز دارند.
• برای برنامه‌ریزی تخصصی تربیت‌بدنی تطبیقی یا کار با کودکان دارای ناتوانی، منابع تخصصی مکمل ضروری هستند.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

• والدینی که به دنبال ایده‌های حرکتی متنوع برای کودکان خردسال هستند.
• مربیان مهدکودک و پیش‌دبستانی.
• مربیان ورزش در دوران کودکی اولیه.
• دانشجویان رفتار حرکتی و رشد حرکتی.
• معلمان تربیت‌بدنی که با کودکان کم‌سن کار می‌کنند.
• افرادی که به طراحی بازی‌های حرکتی و مسیرهای مانع برای کودکان نیاز دارند.

این کتاب برای چه کسانی مناسب نیست؟

برای کسی که به دنبال منبع تخصصی تشخیص تأخیر حرکتی، توان‌بخشی یا پروتکل درمانی برای کودکان دارای اختلالات رشدی است، این کتاب کافی نیست. همچنین برای مطالعه نظری و جامع رشد حرکتی در طول عمر باید به منابع دانشگاهی گسترده‌تر مراجعه کرد.

جایگاه کتاب در میان آثار هم‌موضوع

فعالیت‌هایی برای رشد مهارت‌های حرکتی درشت بیش از آنکه یک کتاب نظری رشد حرکتی باشد، یک بانک فعالیت برای آموزش حرکت در دوران کودکی اولیه است. جایگاه آن در کنار منابع دانشگاهی رفتار حرکتی، نقش یک منبع عملی و مکمل است.

این اثر با کتاب «فعالیت‌هایی برای رشد مهارت‌های حرکتی ظریف» نیز مکمل است: کتاب حاضر بیشتر بر حرکت‌های کل بدن، جابه‌جایی و مهارت‌های توپی تمرکز دارد، در حالی که کتاب مهارت‌های ظریف بر کنترل دست، انگشتان و فعالیت‌های دقیق‌تر متمرکز است.

نگاه شناسنامه

ارزش کتاب در تعداد نظریه‌های آن نیست؛ در این است که به مربی یا والد برای پرسش «امروز چه فعالیتی با کودک انجام بدهم؟» پاسخ‌های متنوع می‌دهد. برای طراحی تجربه حرکتی در دوران کودکی منبعی کاربردی است، به شرط آنکه چک‌لیست‌ها به‌عنوان تشخیص پزشکی یا رشدی تلقی نشوند و محتوای علمی قدیمی‌تر کتاب با منابع جدید رشد حرکتی تکمیل شود.