Departure

ز

معرفی کتاب Departure(s) اثر Julian Barnes

Departure(s) نوشته جولیان بارنز (Julian Barnes)، اثری کوتاه و مرزگریز میان رمان، خاطره و تأمل شخصی است که به حافظه، عشق، پیری، مرگ و ماهیت داستان‌گویی می‌پردازد. راوی، نویسنده‌ای به نام جولیان، از همان ابتدا توجه خواننده را به مسئله حافظه جلب می‌کند و به‌تدریج داستانی را پیش می‌کشد که معلوم نیست تا چه اندازه خاطره و تا چه اندازه ساخته ادبی است.

در مرکز بخش داستانی کتاب، استیون و جین قرار دارند؛ زن و مردی که در جوانی عاشق یکدیگر می‌شوند، از هم جدا می‌شوند و دهه‌ها بعد دوباره فرصتی برای بازگشت به رابطه گذشته پیدا می‌کنند. جولیان که در جوانی در نزدیک شدن آن‌ها به یکدیگر نقش داشته، سال‌ها بعد بار دیگر تلاش می‌کند این دو را به هم برساند.

اما Departure(s) فقط روایت عشق دیرهنگام استیون و جین نیست. بارنز دائماً داستان آن‌ها را با تأملات راوی درباره حافظه، بدن، بیماری، پیری، مرگ و کار نویسنده قطع می‌کند. همین رفت‌وبرگشت باعث می‌شود اثر بیش از آنکه یک رمان متعارف با پیرنگ پیوسته باشد، به گفت‌وگویی میان زندگی و ادبیات تبدیل شود.

حافظه یکی از محورهای اصلی کتاب است. بارنز به این پرسش نزدیک می‌شود که وقتی یک تجربه بارها به یاد آورده و روایت می‌شود، چه مقدار از آن همچنان متعلق به اتفاق اولیه است و چه مقدار محصول بازسازی ذهن ماست. در چنین ساختاری، تفاوت میان حقیقت زندگی و حقیقت داستانی عمداً مبهم باقی می‌ماند.

مسئله پایان نیز در سراسر اثر حضور دارد؛ پایان رابطه‌ها، توانایی‌های جسمانی، زندگی و در نهایت نویسندگی. حتی عنوان Departure(s) با قرار دادن حرف جمع در پرانتز، امکان بیش از یک «عزیمت» را پیش می‌کشد. بارنز اثر را در آستانه هشتادسالگی منتشر کرده و آن را آخرین کتاب خود معرفی کرده است؛ موضوعی که تأملات کتاب درباره خداحافظی را به جایگاه آن در کارنامه نویسنده پیوند می‌دهد.

Departure(s) در عین پرداختن به مرگ، کتابی صرفاً سوگوارانه نیست. طنز خشک و نگاه کنایه‌آمیز بارنز همچنان در مواجهه او با بدن، روابط انسانی و حتی خودِ نویسندگی حضور دارد. حاصل، اثری فشرده و خودآگاه است که بیش از پاسخ دادن، درباره نحوه به خاطر آوردن زندگی و زمان مناسب برای رها کردن آن پرسش می‌کند.

بررسی کتاب Departure(s)

امضای اثر

خداحافظی نویسنده‌ای که حتی در آخرین کتابش حاضر نیست مرز میان خاطره و داستان را برای خواننده روشن کند.

نقاط قوت کتاب

• ترکیب سنجیده داستان، خاطره و فراداستان
• پرداخت ظریف حافظه و ناپایداری آن
• تأمل بدون احساسات‌گرایی افراطی درباره پیری و مرگ
• طنز خشک و نثر کنترل‌شده بارنز
• پیوند معنای کتاب با جایگاه آن در پایان کارنامه نویسنده

محدودیت‌های کتاب

Departure(s) رمان متعارفی با پیرنگ پرحادثه نیست و روایت استیون و جین بارها جای خود را به تأملات راوی درباره حافظه، نویسندگی، بیماری و مرگ می‌دهد. مرز میان زندگی‌نامه و داستان نیز عامدانه مبهم است. بنابراین خواننده‌ای که انتظار داستانی خطی و کاملاً شخصیت‌محور دارد، ممکن است ساختار جستارنویسانه و فراداستانی اثر را پراکنده احساس کند.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

• خوانندگان آثار جولیان بارنز
• علاقه‌مندان به داستان ادبی و فراداستان
• مخاطبان آثار مرتبط با حافظه و گذر زمان
• خوانندگان روایت‌های تأملی درباره پیری و مرگ
• علاقه‌مندان به مرز میان خاطره، زندگی‌نامه و داستان

این کتاب برای چه کسانی مناسب نیست؟

برای خوانندگانی که رمانی پرحادثه، کاملاً خطی یا عاشقانه‌ای متعارف می‌خواهند، Departure(s) انتخاب اول نیست. آشنایی قبلی با جهان فکری بارنز نیز برای فهم برخی لایه‌های خودارجاعی اثر مفید است، هرچند برای خواندن کتاب الزامی نیست.

جایگاه کتاب در میان آثار هم‌موضوع

Departure(s) را می‌توان در امتداد دغدغه‌هایی خواند که بارنز پیش‌تر در آثاری مانند The Sense of an Ending درباره حافظه، زمان، حقیقت و بازسازی گذشته دنبال کرده بود. تفاوت مهم اینجاست که این بار نویسنده در آستانه پایان کار ادبی خود، فاصله میان مؤلف و راوی را نیز عامدانه کم‌رنگ می‌کند. به همین دلیل، اثر هم یک داستان مستقل است و هم نوعی بازنگری در پرسش‌هایی که بخش مهمی از کارنامه بارنز را ساخته‌اند.

نگاه شناسنامه

Departure(s) بیش از آنکه کتابی درباره مرگ باشد، درباره دشواری تمام کردن است؛ رابطه‌ای که دوباره آغاز می‌شود، خاطره‌ای که هر بار تغییر می‌کند و نویسنده‌ای که باید آخرین نقطه را بگذارد. بارنز برای خداحافظی به همان چیزی بازمی‌گردد که همیشه به آن بی‌اعتماد و وابسته بوده است: حافظه.