اصول و مبانی مدیریت خطر حوادث و بلایا

معرفی کتاب اصول و مبانی مدیریت خطر حوادث و بلایا

کتاب اصول و مبانی مدیریت خطر حوادث و بلایا، با محوریت حمیدرضا خانکه و مشارکت گروهی از متخصصان این حوزه، یک منبع دانشگاهی برای آشنایی دانشجویان علوم پزشکی با اصول مدیریت خطر و سلامت در شرایط حوادث و بلایا است. اثر بر اساس برنامه آموزشی مصوب شورای عالی برنامه‌ریزی وزارت بهداشت تدوین شده و موضوع را از منظر نیازهای نظام سلامت دنبال می‌کند.

مدیریت خطر به‌جای تمرکز صرف بر زمان بحران

موضوع کتاب فقط واکنش پس از وقوع یک حادثه نیست. مفهوم مدیریت خطر، نگاه گسترده‌تری دارد و شناخت خطر، کاهش آسیب‌پذیری، آمادگی و برنامه‌ریزی برای مواجهه مؤثر با حوادث را نیز در بر می‌گیرد. چنین رویکردی برای نظام سلامت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا مراکز درمانی و نیروهای سلامت باید در شرایط اختلال نیز توان ارائه خدمات ضروری را حفظ کنند.

حوادث و بلایا از منظر نظام سلامت

کتاب موضوع حوادث و بلایا را در پیوند با مسئولیت‌های حوزه سلامت مطرح می‌کند. دانشجوی علوم پزشکی باید علاوه بر شناخت خطر، بداند وقوع یک حادثه چگونه می‌تواند نیازهای سلامت جامعه، ظرفیت ارائه خدمات و عملکرد سازمان‌های درمانی را تحت تأثیر قرار دهد.

منبعی متناسب با برنامه آموزشی علوم پزشکی

یکی از ویژگی‌های تعیین‌کننده کتاب، تدوین آن بر اساس برنامه آموزشی مصوب شورای عالی برنامه‌ریزی وزارت بهداشت است. به همین دلیل، اثر بیش از آنکه یک کتاب عمومی درباره مدیریت بحران باشد، نقش درسنامه‌ای دانشگاهی برای آموزش اصول سلامت و مدیریت خطر حوادث و بلایا به دانشجویان علوم پزشکی را دارد.

تألیف گروهی و میان‌رشته‌ای

کتاب حاصل مشارکت گروه بزرگی از متخصصان است. این ویژگی با ماهیت خود حوزه نیز تناسب دارد؛ مدیریت خطر حوادث و بلایا موضوعی میان‌رشته‌ای است و به تعامل تخصص‌های مختلف در نظام سلامت، مدیریت، آمادگی و پاسخ نیاز دارد.

دستاورد کتاب برای دانشجو

مطالعه این اثر باید به دانشجو کمک کند تفاوت میان خطر، حادثه و بلا را بهتر درک کند و با منطق مدیریت خطر در نظام سلامت آشنا شود. مهم‌تر از حفظ اصطلاحات، شکل‌گیری این نگاه است که مدیریت بلایا فرایندی مستمر و پیشگیرانه است و تنها با آغاز عملیات پاسخ پس از وقوع حادثه شروع نمی‌شود.

سطح کتاب

اصول و مبانی مدیریت خطر حوادث و بلایا یک منبع دانشگاهی پایه است. برای دانشجوی علوم پزشکی که برای نخستین بار با این حوزه مواجه می‌شود، چهارچوب مناسبی برای شناخت مفاهیم و اصول فراهم می‌کند؛ اما برای فعالیت تخصصی در رشته سلامت در حوادث و بلایا، مدیریت بحران یا برنامه‌ریزی پیشرفته پاسخ، منابع تخصصی‌تر نیز لازم خواهند بود.

بررسی کتاب اصول و مبانی مدیریت خطر حوادث و بلایا

مهم‌ترین ویژگی این کتاب، تغییر زاویه دید از «مدیریت بحران پس از وقوع حادثه» به «مدیریت خطر» است. در این نگاه، کاهش پیامدهای بلایا از پیش از حادثه آغاز می‌شود و شناخت مخاطرات، آسیب‌پذیری و ظرفیت‌های موجود در کنار آمادگی و پاسخ اهمیت پیدا می‌کنند. برای دانشجوی علوم پزشکی، این تغییر نگرش مهم‌تر از حفظ مجموعه‌ای از اصطلاحات است.

امضای اثر

مدیریت بلا از پیش از وقوع حادثه، با نگاه نظام سلامت.

نقاط قوت کتاب

• تدوین بر اساس برنامه آموزشی مصوب علوم پزشکی
• تمرکز بر مدیریت خطر به‌جای محدودشدن به واکنش پس از بحران
• نگاه مشخص به نقش و نیازهای نظام سلامت در حوادث و بلایا
• تألیف گروهی با مشارکت متخصصان متعدد حوزه سلامت در بلایا
• مناسب برای ایجاد چهارچوب مفهومی اولیه در دانشجویان علوم پزشکی

محدودیت‌های کتاب

• ماهیت پایه و آموزشی کتاب باعث می‌شود جای منابع تخصصی مدیریت و برنامه‌ریزی حوادث و بلایا را نگیرد.
• برای تسلط عملی بر آمادگی، فرماندهی، پاسخ، ارزیابی خطر و برنامه‌ریزی عملیاتی، آموزش و تمرین تکمیلی ضروری است.
• حوزه مدیریت خطر حوادث و بلایا به سیاست‌ها، ساختارهای اجرایی و دستورالعمل‌های جاری وابسته است و در کاربرد حرفه‌ای باید منابع و دستورالعمل‌های روز نیز بررسی شوند.
• تعدد مؤلفان در آثار گروهی می‌تواند به تفاوت در شیوه ارائه یا عمق بعضی مباحث منجر شود.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

• دانشجویان رشته‌های علوم پزشکی
• دانشجویانی که درس اصول و مبانی مدیریت خطر حوادث و بلایا را می‌گذرانند
• دانشجویان پرستاری، فوریت‌های پزشکی و سایر رشته‌های مرتبط با ارائه خدمات سلامت
• افرادی که به یک منبع مقدماتی برای شناخت مدیریت خطر بلایا در حوزه سلامت نیاز دارند
• فراگیرانی که قصد دارند بعداً به‌صورت تخصصی‌تر وارد حوزه سلامت در حوادث و بلایا شوند

این کتاب برای چه کسانی مناسب نیست؟

برای متخصصی که به دنبال یک مرجع پیشرفته برای طراحی برنامه‌های عملیاتی، فرماندهی حادثه، تحلیل تخصصی ریسک یا مدیریت حرفه‌ای بحران است، این کتاب به‌تنهایی کافی نیست. همچنین نباید آن را جایگزین دستورالعمل‌ها و پروتکل‌های جاری سازمانی و ملی دانست.

جایگاه کتاب در میان آثار هم‌موضوع

این اثر بیش از آنکه یک مرجع تخصصی برای پژوهشگران رشته سلامت در بلایا باشد، یک درسنامه پایه و میان‌رشته‌ای برای دانشجویان علوم پزشکی است. تفاوت آن با کتاب‌های عمومی مدیریت بحران نیز در تمرکز بر سلامت و انطباق با برنامه آموزشی علوم پزشکی قرار دارد. بنابراین جایگاه مناسب آن در آغاز مسیر یادگیری این حوزه است.

نگاه شناسنامه

ارزش اصلی کتاب در یک تغییر ذهنیت است: حادثه را نباید از لحظه وقوع آن مدیریت کرد. نظام سلامت باید پیش از حادثه خطرها و آسیب‌پذیری‌های خود را بشناسد و برای حفظ خدمات ضروری آماده باشد. برای دانشجوی علوم پزشکی، اگر کتاب بتواند این منطق را تثبیت کند، مهم‌ترین کارکرد آموزشی خود را انجام داده است؛ مهارت عملی مدیریت حوادث و بلایا مرحله بعدی این مسیر است.