A breath of life

معرفی کتاب A Breath of Life

A Breath of Life با عنوان اصلی Um Sopro de Vida آخرین رمان کلاریس لیسپکتور (Clarice Lispector) است؛ اثری که نویسنده در سال‌های پایانی زندگی روی آن کار می‌کرد، اما انتشارش را ندید. پس از مرگ لیسپکتور، دوست و دستیار او اولگا بورلی (Olga Borelli) قطعه‌ها و یادداشت‌های به‌جامانده را تنظیم کرد و کتاب به‌صورت پس از مرگ منتشر شد. ترجمه انگلیسی شناخته‌شده این اثر را جانی لورنتس (Johnny Lorenz) انجام داده و نسخه منتشرشده از سوی New Directions با ویرایش بنجامین موزر (Benjamin Moser) ارائه شده است.

کتاب در قالب گفت‌وگویی میان شخصیتی با عنوان نویسنده و آفریده او، زنی به نام آنجلا پرالینی، شکل می‌گیرد. نویسنده می‌کوشد با کلمات به آنجلا زندگی ببخشد؛ اما هرچه صدای او مستقل‌تر می‌شود، مرز میان خالق و مخلوق، نویسنده و شخصیت و حتی واقعیت و تخیل ناپایدارتر می‌شود. آنجلا تنها شخصیتی درون یک رمان نیست؛ او گاه به بخش پنهان و مهارنشدنی ذهن نویسنده شباهت پیدا می‌کند.

A Breath of Life پیرنگی خطی و متعارف ندارد. متن از قطعه‌های کوتاه، تک‌گویی‌ها، پرسش‌های فلسفی و گفت‌وگوهای گاه متناقض ساخته شده است. نویسنده و آنجلا درباره آفرینش، مرگ، تنهایی، نوشتن، اشیا، زمان، خدا و محدودیت زبان سخن می‌گویند و در بسیاری از لحظات، تشخیص اینکه کدام صدا بازتاب دیگری است دشوار می‌شود.

عنوان کتاب به عمل آفرینش اشاره دارد: نویسنده با دمیدن «نَفَس زندگی» در شخصیت خود، او را به سخن گفتن وامی‌دارد. بااین‌حال، همین آفرینش به مسئله‌ای اضطراب‌آور تبدیل می‌شود؛ زیرا شخصیت برای زنده بودن باید از خالق خود فاصله بگیرد، در حالی که نویسنده نمی‌تواند او را کاملاً از وجود خویش جدا کند. ناشر اثر نیز کتاب را گفت‌وگویی عرفانی میان نویسنده‌ای مرد و آفریده زن او توصیف می‌کند؛ دو صدایی که در عین تفاوت، وجوهی از یک آگاهی مشترک‌اند.

نثر کتاب شاعرانه، قطعه‌وار و درون‌نگر است. لیسپکتور در این اثر بیش از آنکه داستانی را روایت کند، فرایند شکل‌گیری صدا، شخصیت و معنا را در برابر خواننده قرار می‌دهد. نتیجه، متنی میان رمان، مراقبه فلسفی و یادداشت‌های ادبی است که خودِ عمل نوشتن را به موضوع اصلی تبدیل می‌کند.

اگر به دنبال خرید کتاب A Breath of Life، آخرین رمان کلاریس لیسپکتور یا اثری تجربه‌گرا درباره آفرینش، زبان، هویت و مرگ هستید، این کتاب یکی از شخصی‌ترین و رادیکال‌ترین نوشته‌های او به شمار می‌رود.

بررسی کتاب A Breath of Life

امضای اثر

امضای اصلی A Breath of Life در تبدیل رابطه نویسنده و شخصیت به کشمکشی درباره آفرینش و استقلال است. نویسنده تصور می‌کند آنجلا را خلق کرده، اما صدای او به‌تدریج از کنترلش خارج می‌شود و به چیزی تبدیل می‌گردد که هم بخشی از اوست و هم در برابر او مقاومت می‌کند.

این دو صدا را نمی‌توان به‌سادگی از یکدیگر جدا کرد. نویسنده گاه تحلیل‌گر، کنترل‌گر و گرفتار ترس از مرگ است؛ در حالی که آنجلا شهودی‌تر، آزادتر و نزدیک‌تر به تجربه بی‌واسطه زندگی سخن می‌گوید. بااین‌حال، هر دو را می‌توان وجوه متفاوتی از ذهن لیسپکتور و از خودِ عمل نوشتن دانست.

نقاط قوت

ساختار دوصدایی و متفاوت از روایت‌های متعارف
نثر شاعرانه، فلسفی و دارای هویت زبانی مشخص
پرداخت عمیق به رابطه میان نویسنده و شخصیت
تأمل درباره آفرینش، مرگ، زبان، خدا و هویت
استفاده از قطعه‌های کوتاه و مستقل برای ساختن یک کل ذهنی
محو کردن مرز میان رمان، یادداشت شخصی و مراقبه فلسفی
جایگاه ویژه به‌عنوان آخرین رمان و اثر پس از مرگ کلاریس لیسپکتور

این کتاب برای چه کسانی مناسب نیست؟

اگر به دنبال رمانی با ماجرای روشن، خط زمانی منظم، شخصیت‌های متعدد یا گره‌های داستانی پی‌درپی هستید، A Breath of Life احتمالاً با انتظار شما هماهنگ نخواهد بود. کتاب از قطعه‌های پراکنده، گفت‌وگوهای انتزاعی و تأمل‌های طولانی درباره نوشتن و هستی تشکیل شده است.

همچنین خوانندگانی که نخستین بار با آثار لیسپکتور روبه‌رو می‌شوند، ممکن است ساختار گسسته و زبان فلسفی آن را دشوار بیابند. برای آشنایی اولیه با جهان داستانی او، آثاری مانند The Hour of the Star می‌توانند ورودی مستقیم‌تری باشند.

نگاه شناسنامه

A Breath of Life را نمی‌توان صرفاً رمانی ناتمام یا مجموعه‌ای از یادداشت‌های پراکنده دانست. شکل قطعه‌وار کتاب با موضوع آن پیوند دارد: متنی درباره آفریدن موجودی با کلمات، ترس از پایان یافتن و ناتوانی نویسنده در جدا کردن اثر از وجود خود.

آنجلا برای نویسنده هم آفریده است و هم تهدید. تا زمانی که فقط از او اطاعت کند، زنده نیست؛ اما هنگامی که صدای مستقل پیدا می‌کند، نویسنده دیگر مالک کامل جهان خویش نیست. این تناقض، یکی از بنیادی‌ترین مسائل هنر را آشکار می‌کند: اثر از هنرمند آغاز می‌شود، اما برای زنده ماندن باید از او فراتر برود.

انتشار کتاب پس از مرگ لیسپکتور نیز به مضمون آن معنای تازه‌ای می‌دهد. نویسنده در متن از مرگ، پایان نوشتن و باقی ماندن صدا سخن می‌گوید؛ سپس خود اثر زمانی به دست خواننده می‌رسد که خالقش دیگر زنده نیست. البته نباید هر جمله را پیشگویی یا اعتراف مستقیم نویسنده دانست، اما این زمینه، گفت‌وگوی کتاب میان آفرینش و فنا را عمیق‌تر می‌کند.

از نگاه شناسنامه، این اثر بیش از آنکه برای «فهمیدن داستان» خوانده شود، برای شنیدن برخورد دو صدا و مشاهده زاده شدن معنا ارزش دارد. ابهام و تکرارهای آن نقصی تصادفی نیستند؛ بخشی از تلاش کتاب برای بیان تجربه‌ای هستند که در قالب روایت عادی جا نمی‌گیرد.

راهنمای خرید

اگر به کلاریس لیسپکتور، ادبیات مدرن برزیل، رمان‌های فلسفی، متون قطعه‌وار و آثاری درباره ماهیت نوشتن و آفرینش علاقه دارید، A Breath of Life انتخابی مهم است. این کتاب برای خواننده‌ای مناسب‌تر است که با ساختارهای غیرخطی و متون تأملی راحت باشد و از کتاب انتظار داستانی متعارف نداشته باشد.

در خرید نسخه انگلیسی، نام مترجم را بررسی کنید. ترجمه جانی لورنتس از سوی New Directions منتشر شده و بنجامین موزر ویراستار آن بوده است. از آنجا که متن پس از مرگ نویسنده از قطعه‌های باقی‌مانده تنظیم شده، مقدمه و توضیحات ویراستاری نسخه نیز می‌توانند برای شناخت شکل نهایی اثر اهمیت داشته باشند.